ABI

اروند در درخت!

2007-05-08T11:34:00.001+03:30

DSC03759.jpg
Originally uploaded by mohammad darvish.

محل اتصال دو رودخانه خرسان و بشار
دنا

پل ويران شده شاه عباس

2007-05-08T11:01:00.001+03:30

پل ويران شده شاه عباس
Originally uploaded by mohammad darvish.

namak!

اروند

2007-05-08T10:59:00.001+03:30

اروند
Originally uploaded by mohammad darvish.

bahar 85

An unexpected visit - Mosquito on Flickr - Photo Sharing!

2007-05-08T10:46:00.000+03:30

An unexpected visit - Mosquito on Flickr - Photo Sharing!

ريگ بلند كاشان

2007-05-08T10:45:00.001+03:30

ريگ بلند كاشان
Originally uploaded by mohammad darvish.

بهار 85

Flickr

2007-05-08T10:43:00.001+03:30

This is a test post from , a fancy photo sharing thing.

Flickr: Photos from mohammad darvish

2007-05-08T10:35:00.000+03:30

Flickr: Photos from mohammad darvish

An unexpected visit - Mosquito on Flickr - Photo Sharing!

2007-05-08T10:30:00.000+03:30

An unexpected visit - Mosquito on Flickr - Photo Sharing!

Brazilian SandGirl (+40000 views) (Sand sculpture or real woman?) on Flickr - Photo Sharing!

2007-05-08T10:17:00.000+03:30

Brazilian SandGirl (+40000 views) (Sand sculpture or real woman?) on Flickr - Photo Sharing!

اعتراض به ساخت جاده بلده نور به گرمابدر لواسان!

2007-01-01T13:15:00.000+03:30

هموطن عزيز و علاقه‌مند به طبيعت ارزشمند ايران‌زمينخواهش مي‌كنم با امضاي اين نامه نشان دهيد كه ملاحظات زيست محيطي را نبايد در پاي منفعت‌هاي اقتصادي و اجتماعي كوتاه مدت گردن زد!

http://i10.tinypic.com/4g5nghd.gif; alt="" >

در ستايش گرازها

2006-11-27T00:31:00.000+03:30

گراز خوب ، گراز مرده است!

بهانه‌ي اين نوشتار، كشتار غم‌انگيز و شرم‌آور 5 گراز پناه‌جو در منطقه‌ي خلخال، آن هم توسط نهادي است كه دليل وجودي‌شان، حفاظت و حمايت از محيط زيست و تمامي زيستمندان ايران‌زمين است. آلدو لئوپلد (1887-1948) – Aldo Leopold - انديشمندي كه بسياري از بوم‌شناسان (اكولوژيست) نامي جهان از او با عنوان «پدر علم حفاظت طبيعت» ياد مي‌كنند، جمله‌اي سخت شنيدني و عبرت‌آموز دارد. وي مي‌گويد: «نخستين آموزه‌ي يك تعميركار ماهر، نگه‌داشتن پيچ و مهره‌هايي است كه ممكن است در آن لحظه، كاركردي براي آن سراغ نداشته باشد.»
راست آن است كه ما اگر همين اصل ساده را آويزه‌ي گوش و جان خويش مي‌كرديم، بي‌گمان اينك جهاني به مراتب زيباتر، پرترنم‌تر و خوش آب و رنگ‌تر مي‌داشتيم؛ جهاني كه در آن همه‌ي زيستمنداني كه خالق مهربان، عالم و توانايش آفريده است، از حق حيات و احترامي درخور برخوردار بودند ... امّا اين «اشرف مغرور مخلوقات» با دانش اندكش، چنان بلايي بر سر اين – ظاهراً - يگانه جايگاه حيات و موجودات گياهي و جانوري و چشم‌اندازهاي ناهمتايش آورد، كه نسل امروز بايد براي ديدن بسياري از جانداران و شنيدن طنين صداي ايشان از تخيل خويش در قالب پويا‌نمايي بهره برد! مگر يادمان رفته كه تا همين ديروز چگونه به جانداراني چون مار و عقرب و رتيل و ... نگاه مي‌كرديم و اينك تجسم صنعت داروسازي و سرم‌سازي جهاني، بدون بهره‌مندي از زهر اين جانداران، حقيقتاً غير‌ممكن مي‌نمايد. مسأله ساده است! در نظام اجتماعي كه شالوده‌ي ارزشي آن، هنوز بر پايه‌ي نهاده‌هاي كشاورزي تعيين و نگريسته مي‌شود؛ همان گونه كه سرزمين‌هاي ارزشمندي نظير كوير و بيابان را – كه فاقد توان رويشي هستند – دشنام پست آفرينش تلقي مي‌كنيم، به راحتي اين اجازه را هم به خود مي‌دهيم تا هر جانور يا گياهي كه كاركردي زراعي يا دامي نداشته باشد، مهاجم يا زيانكار ناميده و فرمان نيستي آن را بدون كمترين احساس گناهي صادر كنيم. همه‌ي حرفم اين است كه اگر دانش بشري در شرايط كنوني حتا نتواند يك كاركرد مثبت هم براي گياهاني نظير خارشتر يا حيواناتي نظير گراز معرفي كند – كه البته چنين نيست – باز هم ما مجاز نبوده و نيستيم تا فرمان قتل آنان را صادر كنيم. واقع ‌بين باشيم، تقريباً از هر منطقه‌ي حفاظت شده‌اي كه در سال‌هاي اخير بازديد كردم، از منطقه‌ي حفاظت شده‌ي بيجار (قمچقاي) در كردستان گرفته تا تنگ صياد و سبزكوه در چهارمحال بختياري، دنا در كهكيلويه و بويراحمد، بمو و ميان‌جنگل در فارس، پارك ملّي كوير و خارتوران در سمنان، سياه‌كوه در يزد، اشترانكوه در لرستان، البرز جنوبي و مركزي و مناطق جنگلي شمال (گلستان، مازندران و گيلان) و شمال غرب كشور (ارسباران)، ترجيع‌بند همه‌ي كشاورزان و باغداران و دامداران منطقه، شكايت از حيواناتي نظير گرگ و گراز و پلنگ و يوز است كه يا به دام‌هاي ايشان حمله مي‌كنند و يا زراعت آنها را به يغما مي‌برند. نگارنده خود شاهد است كه بسياري از محيط‌بانان و جنگلبانان مظلوم وطن نيز به دليل مقاومت و مقابله با شكارچيان و كشاورزان و روستائياني كه خواهان نابودي اين جانداران به قول ايشان «زيانكار» هستند، چگونه مورد هجمه قرار گرفته و حتا از سوي نزديك‌ترين كسان‌شان در آبادي خويش طرد شده و مي‌شوند يا مورد تهديد جاني و مالي قرار مي‌گيرند. آقاي روستا، محيط‌بان مهربان و عاشق سي‌سخت (روستاي توت‌نده)، آقاي عزيز محمّد حسني در سبزكوه، آقاي كرم‌علي نصرتي در پاسگاه سيور (پادنا)، آقاي شوان شيواني (پارك ملّي گلستان) و ... از آن جمله هستند.

سخني با رئيس فراكسيون محيط زيست مجلس شوراي اسلامي!

2006-10-22T00:55:00.000+03:30

نام او حجت‌الاسلام والمسلمين سيّدمحمد جعفرسادات موسوي است ؛ نماينده‌ي مردم شهرستان مباركه در دوره‌ي هفتم مجلس شوراي اسلامي. وي عضو هيأت رئيسه‌ي كميسيون قضايي و حقوقي مجلس شوراي اسلامي نيز هست.امّا بي‌گمان دليل طرح نامش در تارنماي «مهار بيابان‌زايي» هيچ يك از سمت‌ها و مسئوليت‌هاي اشاره شده يا شايد ناشده‌ي ايشان نيست! و نيز هيچ ربطي هم نمي‌تواند به اظهار نظرهاي نامبرده در مورد نقش روحانيت در انقلاب مشروطيت، وضعيت يارانه شير، نارسايي قانون كار، سرمايه‌گذاري صنعتي، مشكلات امنيتي در كشور، طرح آبرساني به مباركه، تثبيت قيمت‌ها و مبارزه با ورود داروهاي قاچاق و ... داشته باشد! بلكه تنها به يك دليل، نام سيّد محمّد ... موسوي به «مهار بيابان‌زايي» راه يافته است؛ وي رياست گروهي را در مجلس شوراي اسلامي عهده‌دار است كه مهمترين مسئوليت‌شان، پاسداري و كياست از اصل پنجاهم قانون اساسي است. آري او مسئوليت فراكسيون محيط زيست مجلس شوراي اسلامي در دوره‌ي هفتم را برعهده دارد. و براي همين است كه مي‌خواهم از او بپرسم: چرا صدايي كه بايد از شما به گوش نمي‌رسد؟! چرا اينقدر خاموش هستيد؟! چرا در اين همه ماجراهاي زيست‌محيطي كه در طول چند ماهه‌ي اخير در كشور رخ داده، هيچ صدايي از شما در رسانه‌هاي گروهي به ثبت نرسيده است؟ چرا وقتي رئيس‌جمهور محترم از «سد راه بودن منابع طبيعي در برابر چرخ‌هاي توسعه» سخن مي‌گويند، شما سكوت مي‌كنيد؟! چرا وقتي دستور قلع و قمع پارك ملّي گلستان و سرخه‌حصار و ... صادر مي‌شود، از شما هيچ پژواكي را در خانه‌ي ملّت نمي‌بينيم؟ چرا تخريب جبران‌ناپذير منطقه‌ي حفاظت‌شده‌ي البرز مركزي را به بهانه‌ي آزادراه تهران- شمال تاب مي‌آوريد و سخن نمي‌گوييد؟ چرا رزمايش‌هاي نظاميان در حساس‌ترين زيستگاه‌هاي كشور را ناديده مي‌انگاريد؟ چرا از روند شتابناك نيستي حيات گياهي و جانوري كشور ابراز نگراني نمي‌كنيد؟ چرا به گلوله بسته‌شدن محيط‌بانان و جنگلبانان شريف اين ديار و شهادت بيش از يكصد تن از ايشان، خشم شما را برنمي‌افروزد و حتا در مراسم بزرگداشت ايشان شركت نمي‌كنيد و چرا ... يعني به راستي به جز ساخت و سازهاي اماراتي‌ها در خليج فارس (كه آن هم معلوم نشد به كجا رسيد)، مسأله‌ي ورود رنگ‌هاي سرطان‌زا به كشور، آلودگي فاضلاب گورستان‌هاي كشور و مشكل ريختن زباله در كنار جاده‌هاي بين شهري، هيچ معضل زيست‌محيطي ديگري در ايران امروز شايسته‌ي توجه حضرتعالي نبوده است؟ يا شايد بوده و دستي مافيايي در ركن چهارم دموكراسي يا رسانه‌ي ملّي، صداي شما و نوشتارهاي‌تان را سانسور كرده است؟ اصلاً چرا حتا در پورتال رسمي خانه‌ي ملّت، از شما تنها با عنوان عضو كميسيون قضايي و حقوقي مجلس شوراي اسلامي ياد شده و هيچ اشاره‌اي به مسئوليت خطير جنابعالي در مقام صيانت از اصل پنجاهم قانون اساسي نشده است؟! اگر چنين است و واقعاً كسي يا كساني در صدد كمرنگ‌ساختن فعاليت‌هاي زيست‌محيطي شما هستند، لطفاً اعلام كنيد. ما شما را انعكاس خواهيم داد ... باور كنيد ... شما هم دردهاي طبيعت رنجور وطن را پي بگيريد و با آنان كه دستمان بهشان نمي‌رسد، مطرح سازيد.آيا اين خواهش بزرگي است؟

سفرنامه تصويري كوير!

2006-05-13T14:23:00.000+03:30

چرای شتر در پارک ملی کویر!
بقایای تانک سوخته در پارک ملی کویر!!
جبیر
پارک ملی کویر
در کویر حاج علی قلی دامغان
پارک ملی خارطوران - آفریقای ایران
از اهالی مرنجاب!
دریاچه نمک قم
مهمانسرای مرنجاب
ریگ بلند کاشان
ریگ بلند
چند ضلعی های مشهور دریاچه نمک قم - ۸/۲/۱۳۸۴
مهار بیابان زایی

محكوميت سومين شبيخون شهرداري تهران به پارك لويزان از سوي محافل دانشگاهي

2006-02-23T22:43:00.000+03:30

پنج شنبه ۰۴ اسفند ۱۳۸۴
بعداز ظهر امروز انجمن جنگلبانی ایران در بیانیه‌ای بسيار شدیدالحن، آنچه که آن را «تهاجم همه جانبه‌ي شهرداری تهران» نامید، قاطعانه محکوم کرد و براي نخستين بار، از رؤسای جمهور و قوه‌ي قضائیه خواست تا نه تنها براي ممانعت از اين اقدام خودسرانه راساْ دخالت کرده، بلكه دستور بازسازي عرصه‌هاي تخريب شده را نيز صادر كنند. جالب اینجاست که برای معاون قالیباف - آقای دنیا مالی - قرار وثیقه‌ي ۵۰ میلیون تومانی صادر شده است - امّا وی به راحتی و با پرداخت مبلغ مذکور از شب گذشته تهاجم خود به لویزان را مجدداْ آغاز کرد. راستی! پشتوانه‌ي او کیست؟!!
مهار بیابان زایی

محكوميت سومين شبيخون شهرداري تهران به پارك لويزان از سوي محافل دانشگاهي

2006-02-23T22:35:00.000+03:30

بعداز ظهر امروز انجمن جنگلبانی ایران در بیانیه‌ای بسيار شدیدالحن، آنچه که آن را «تهاجم همه جانبه‌ي شهرداری تهران» نامید، قاطعانه محکوم کرد و براي نخستين بار، از رؤسای جمهور و قوه‌ي قضائیه خواست تا نه تنها براي ممانعت از اين اقدام خودسرانه راساْ دخالت کرده، بلكه دستور بازسازي عرصه‌هاي تخريب شده را نيز صادر كنند. جالب اینجاست که برای معاون قالیباف - آقای دنیا مالی - قرار وثیقه‌ي ۵۰ میلیون تومانی صادر شده است - امّا وی به راحتی و با پرداخت مبلغ مذکور از شب گذشته تهاجم خود به لویزان را مجدداْ آغاز کرد. راستی! پشتوانه‌ي او کیست؟!!
مهار بیابان زایی

يك خبر خوش زيست محيطي!

2006-01-31T14:21:00.000+03:30

سرانجام دست كم در يك مورد محيط زيست پيروز شد و قوه قضائيه عقب نشست!

چوب حراج به مهمترين پناهگاه حيات وحش ايران

2006-01-22T16:13:00.000+03:30

فروش 380 هكتار از اراضى جزيره آشوراده واقع در پناهگاه حيات‏وحش منحصر به فرد و جهانى ميانكاله در استان گلستان به يك شركت‏ خصوصى كه با حمايت‏هاى مؤثر و گسترده مسؤولان ‏استان و سازمان‏هاى «حفاظت محيط زيست» و «ميراث فرهنگى و گردشگرى» با توجيه توسعه گردشگرى صورت گرفته، اين منطقه كه به‏عنوان يكى از ذخيره‏گاه‏هاى زيست كره زمين مطرح مى‏باشد را در معرض تخريب قرار داده است. پناهگاه حيات وحش ميانكاله با وسعت 68800 هكتار شامل خليج‏گرگان، شبه جزيره ميانكاله و جزيره آشوراده از جمله ذخاير بيوسفر 9گانه ايران و جزو 18 تالاب بين‏المللى مى‏باشد كه در پروژه «برنامه‏انسان و كره» سازمان ملل به ثبت رسيده است. اين منطقه در سال1342 ملى اعلام و در سال 1354 به عنوان منطقه حفاظت‏شده تعيين‏گرديده است. در شهريور ماه 1381 براساس توافق معاونت وقت عمرانى استاندارى‏ گلستان و مديرعامل بنياد علوى و بر مبناى نظر دو تن از كارشناسان‏رسمى دادگسترى كه توسط بنياد علوى دعوت شده بودند 380 هكتار ازاراضى جزيره آشوراده به مبلغ 190 ميليون تومان (هر متر مربع 50تومان) به سازمان هميارى شهردارى‏هاى استان فروخته مى‏شود و اين‏سازمان نيز 40 روز بعد آن را به مبلغ 250 ميليون تومان (هر متر مربع66 تومان) به مؤسسه‏اى خصوصى موسوم به «سازمان مناطق‏گردشگرى جهان» به مديرعاملى محمدرضا يزدان‏پناه( متعلق به‏شركت خودروسازى كرمان، شركت عمران ارگ، شركت مهندسين ‏مشاور مناطق آزاد) و آقاى محمدرضا يزدان‏پناه به فروش مى‏رساند. اين در حالى است كه هشت ماه بعد در ارديبهشت‏ماه 1382، سه تن از كارشناسان رسمى دادگسترى، قيمت كارشناسى را براى پلاك‏هاى‏مختلف اين جزيره براى هر متر مربع 10 تا 16 هزار تومان (يعنى ‏به ‏طور متوسط 200 برابر بيشتر) جهت تملك اراضى فوق توسط اداره كل‏حفاظت محيط زيست استان مازندران تعيين نمودند كه اين قيمت درسال 1383 براى هر متر مربع مبلغ 23000 تومان برآورد شده است. بر اساس اسناد و مدارك موجود، اقدام سازمان هميارى در خريد و فروش‏اين اراضى، خارج از وظايف مندرج در اسناسنامه تأسيس آن بوده وهدف از اين معامله تنها شناسايى و رفع موانع قانونى در انتقال سندمالكيت از بنياد علوى به «سازمان مناطق گردشگرى جهان» بوده كه بادستور مقامات سياسى استان با توجيه توسعه گردشگرى، جلب و جذب‏سرمايه‏گذارى و اشتغال‏زايى صورت گرفته است. سازمان هميارى پس از فروش زمين به مؤسسه خصوصى ياد شده و به‏منظور رفع موانع قانونى صدور سند، مكاتبات متعددى با ادارات ذى ربطصورت مى‏دهد و با پيگيرى‏هاى خود، موضوع در هيأت تعيين تكليف‏اراضى اختلافى ماده 56 قانون جنگل‏ها و مراتع مطرح و در نهايت ‏قاضى اين هيأت بدون توجه به دفاعيات و لوايح و تفاسير قانونى اداره‏منابع طبيعى استان، رأى بر غير منابع ملى بودن 380 هكتار از اراضى‏جزيره آشوراده مى‏دهد كه با صدور اين حكم، اسناد مالكيت اين اراضى‏توسط اداره ثبت اسناد و املاك در فروردين 1383 به نام «سازمان‏مناطق گردشگرى جهان» منتقل مى‏گردد. كليه اين اقدامات با استفاده از نام سازمان هميارى شهردارى‏ها وحمايت‏هاى مسؤولين سياسى و اجرايى استان صورت گرفته به نحوى‏كه استاندار وقت گلستان در آذرماه 1383 طى نامه‏اى به رياست وقت‏جمهورى خواستار حمايت از سازمان مذكور براى تبديل جزيره آشوراده ‏به دهكده توريستى مى‏شود! اين دخالت‏ها شائبه تبانى مسؤولين استان‏در واگذارى اين اراضى به بخش خصوصى را در بين مردم منطقه‏به‏وجود آورده و موجب بروز اختلاف بين مسؤولين استان مى‏گردد و متعاقباً زمينه ادعاى مالكيت بخش‏هايى از اين منطقه توسط مردم رافراهم مى‏نمايد. اداره كل محيط زيست استان مازندران در اثناى معامله اين اراضى طى‏مكاتبات متعددى با رئيس سازمان حفاظت محيط زيست، بنياد علوى،ادارات ثبت اسناد و املاك و منابع طبيعى بهشهر خواستار جلوگيرى ازتصرف اراضى مذكور شده ولى عوامل سازمان مناطق گردشگرى جهان‏در حالى كه عمليات اجرايى طرح فوق را مى‏بايست پس از اخذ مجوزلازم از سازمان حفاظت محيط زيست آغاز نمايند، بدون توجه به اين‏امر اقدام به دخل و تصرف در اراضى مذكور و كاشت گونه‏هايى ازدرختان مى‏نمايد و عليه مأموران اداره حفاظت محيط زيست بهشهر كه‏مانع عمليات آن‏ها شده بودند شكايت نموده و در نهايت قاضى دادگاه‏عمومى بندر تركمن با بازداشت 16 تن از مأمورين، 2 تن از آنان را به‏اتهام ايجاد مزاحمت! به يك سال حبس محكوم مى‏نمايد كه با نقض‏حكم در دادگاه تجديد نظر، متهمين تبرئه مى‏گردند. به رغم تلاش مديران اداره كل حفاظت محيط زيست استان‏هاى‏مازندران و گلستان و ادارات تابعه و همچنين فعالان محيط زيست وساير مسؤولان دلسوز اين استان‏ها و كشمكش‏هاى موجود نسبت به‏فروش 380 هكتار از اراضى جزيره آشوراده، معصومه ابتكار رئيس وقت سازمان‏حفاظت محيط زيست در مردادماه سال 1384 در اقدامى غيرمنتظره‏ طى توافقى با حسين مرعشى رئيس سازمان ميراث فرهنگى وگردشگرى فعاليت گردشگرى را در كل پناهگاه حيات وحش ميانكاله ‏مجاز شمرده و بهره‏بردارى از آن را به شركت طبيعت‏گردى ميانكاله‏متشكل از صندوق محيط زيست (وابسته به سازمان حفاظت محيطزيست)، شركت توسعه گردشگرى (وابسته به سازمان ميراث فرهنگى وگردشگرى) و سازمان مناطق گردشگرى جهان (بخش خصوصى)واگذار نموده كه اين تفاهم‏نامه مورد اعتراض شديد كارشناسان سازمان‏حفاظت محيط زيست قرار گرفته ولى به آن توجهى نشده است. اين اقدام در حالى صورت گرفته كه به دليل حفظ يكپارچگى‏زيستگاه‏هاى منحصر به فرد منطقه، سازمان حفاظت محيط زيست‏ پيش از اين نه تنها با واگذارى اراضى در ابعاد بسيار كوچكتر و ايجاد پاسگاه انتظامى در پناهگاه حيات وحش فوق به شدت مخالفت نموده‏بود بلكه على‏رغم دريافت حدود 10/3 ميليارد ريال اعتبار جهت طرح‏تجهيز و ساماندهى محيط زيست و در حالى كه قادر به خريد مستثنيات‏منطقه ميانكاله بوده اقدامى در اين ارتباط صورت نداده است. به اعتقاد كارشناسان واگذارى 380 هكتار از اراضى آشوراده در پناهگاه حيات وحش منحصربه فرد ميانكاله به بخش خصوصى با توجيه توسعه گردشگرى موجب‏خواهد شد كه اين دارايى ارزشمند ملى، به تدريج از فهرست مناطق‏حفاظت شده و تحت سرپرستى سازمان حفاظت محيط زيست خارج‏گردد و تغيير كاربرى‏ها و ساخت و ساز در اين منطقه حتى در كوتاه مدت‏باعث مختل شدن كاركردهاى اصلى تالاب خواهد شد و صدمات‏جبران‏ناپذيرى به تنوع زيست محيطى اين عرصه وارد خواهد آورد. گفته مي شود به دليل اقدامات خلاف قانون صورت گرفته در خريد و فروش اين‏اراضى، هاشم مهيمنى استاندار و ابراهيم كريمى معاون عمرانى‏استاندار وقت گلستان به هيأت رسيدگى به تخلفات ادارى وزارت كشورمعرفى شده‏اند.

يك پرسش ساده!

2006-01-18T01:21:00.000+03:30

جامعه‌اي كه به گفتة رئيس دولتش در آستانة آشفتگي قرار دارد[1]، رشد سالانة بزهكاري در آن تا 190 درصد گزارش شده است[2]، سالي چهارصدهزار جوان اغلب تحصيل‌كردة خويش را صادر مي‌كند![3] متوسط ميزان درآمد و مخارج خانوارهاي شهري و روستايياش همواره از ترازي منفي برخوردار است[4]، بالغ بر 8/59 درصد از مديرانِ فردايش به نوعي از افسردگي مبتلايند[5]، تحصيلات 85 درصد از شاغلان بخش صنعت و 1/97 شاغلان بخش كشاورزي زير‌ديپلم و 50 درصد شاغلان در آموزش و پرورش در حد ديپلم و زير ديپلم است[6]، توليد ناخالص ملّي‌اش، در بهترين حالت، جوابگوي بيشتر از80 تا 85 درصد از نيازهاي معيشتي‌ (نيازهاي امروز)، 50 تا 55 درصد از نيازهاي سرمايه‌گذاري (نيازهاي فردا) و فقط 37 درصد از نيازهاي آموزشي‌اش (نيازهاي پس‌فردا) نيست[7]؛ و سرانجام آنكه سطح درآمد سرانة شهروندانش با مردم كشورهايي نظير ناميبيا، گواتمالا و السالوادر برابري مي‌كند (كزازي، 1381). با چنين وضعيت شکننده و آسیبپذيری، آيا اولويتهای نخست ما نيز بايد ميكروالكترومكانيك(MEM)[8] باشد؟
[1] سخنان رئيس‌جمهور در جمع گروهي از كاركنان وزارت آموزش و پرورش به مناسبت روز معلم (11/2/1381).
[2] همشهري، ش 2735(مورخ 7/3/1381)، ص 28.
[3] همشهري، همان.
[4] گزارشهاي ادارة آمار اقتصادي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران. وقتي در يك جامعه به صورت رسمي مي‌پذيريم كه ميانگين درآمد شهروندان از ميانگين هزينة آنان كمتر است، لاجرم به فساد رسميت داده‌ايم.
[5] آفتاب يزد، ش 262(1/10/1379)، ص 9.
[6] سخنراني مصطفي معين، وزير علوم، تحقيقات و فناوري با عنوان: دانشگاه، پيشرفت، توسعه در مورخ 6/4/1380 در تالار شهيد عضدي تهران.
[7] سخنراني مورخ 29/4/1381 شادروان دكتر حسين عظيمي، رئيس وقت مؤسسة پژوهش در برنامه‌ريزي و آموزش سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، تالار اجتماعات سازمان حفظ نباتات- تهران.
[8] يكي از زير‌بخشهاي نانوفناوري (فناوري خرد) است که پرداختن به آن در: «استراتژي امنيت ملي آمريكا در قرن 21»، مورد تأکيد قرار گرفته است (كميسيون تدوين استراتژي امنيت ملي آمريكا، 2001).

اروند در اداره پدر

2005-08-18T12:31:00.000+04:30

اروند در اداره پدر, originally uploaded by mohammad darvish.

این عکس روز دوشنبه بیست و چهارم مرداد ماه سال 1384 در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع برداشت شده است.

��

2005-08-13T13:45:00.000+04:30

21 �� 1384- �� - ��

سفر به بيجار

2005-07-16T13:14:00.000+04:30

اينايي كه مي بينيد، فقط 20 درصد از فاميل مااني هستند!!

noshi

2005-07-12T14:28:00.000+04:30

براي نوشي و جوجه هايش دعا كنيد.

Flickr

2005-07-03T10:07:00.000+04:30

This is a test post from , a fancy photo sharing thing.

Flickr

2005-06-30T21:28:00.000+04:30

This is a test post from , a fancy photo sharing thing.

Flickr

2005-06-30T21:27:00.001+04:30

This is a test post from , a fancy photo sharing thing.

Flickr

2005-06-30T21:27:00.000+04:30

This is a test post from , a fancy photo sharing thing.

shomal-84 061

2005-06-28T17:26:00.000+04:30

shomal-84 061, originally uploaded by mohammad darvish.

مجتمع تفريحي نارتجستان، جنب پارك جنگلي نور- 15 خردادماه 1384

2005-06-22T15:46:00.000+04:30

گفتگویی با خدا ... با تشکر از آقا مجتبای پاکپرور

2005-05-18T10:36:00.000+04:30

An SMS chat that changed my life
by

I, Me, Myself

I Me Myself
God: Hello. You called me. I, Me, Myself: Called you? No, who is this? God: This is God. I heard your prayers. So I thought I will chat with you. IMM: Sure, I pray. Just makes me feel good. Actually, am busy now. In the midst of something, you know. God: What are you busy with? Ants are busy, too. IMM: Don't know. But I can't find free time. Life has become hectic. It's rush hour all the time. God: Sure. Activity gets you busy. But productivity gets you results. Activity consumes time. Productivity frees it. IMM: But I still can't figure it out. By the way, I was not expecting YOU to buzz me on instant messaging chat. G: Well, I wanted to help you resolve your fight for time by giving you some clarity. I wanted to reach you through the medium you are comfortable with. IMM: Tell me, why has life become so complicated? G: Stop analysing life. Just live it. Analysis is what makes it complicated. IMM: Why are we then constantly unhappy? G: Your today is the tomorrow that you worried about yesterday. You are worrying because the act of worrying has become a habit. That's why you are not happy.
IMM: But how can we not worry when there is so much uncertainty? G: Uncertainty is inevitable, but worrying is optional. IMM: But then, there is so much pain due to uncertainty. God: Pain is inevitable, but suffering is optional. IMM: If suffering is optional, why do good people always suffer? God: Diamonds cannot be polished without friction. Gold cannot be purified without fire. Good people go through trials. With that experience their life becomes better, not bitter. IMM: You mean to say such experience is useful? God: Yes. Experience is a hard teacher, though. She gives the test first and the lessons afterwards. IMM: But still, why should we go through such tests? Why can't we be free from problems? God: Problems are Purposeful Roadblocks Offering Beneficial Lessons to Enhance Mental Strength. Inner strength comes from struggle and endurance, not when you are free from problems. IMM: Frankly in the midst of so many problems, we don't know where we are heading. God: If you look outside you will not know where you are heading. Look inside. Looking outside, you dream. Looking inside, you awaken. Eyes provide sight. Heart provides insight.

I Me Myself: Sometimes I ask, who am I, why am I here? I don't know the answers.

God: Seek not to find who you are, but to determine who you want to be. Stop looking for a purpose as to why you are here. Create it. Life is not a process of discovery but a process of creation.
IMM: Sometimes not succeeding fast seems to hurt more than moving in the right direction. God: Success is relative, quantified by others. Satisfaction is absolute, quantified by you. Knowing the road ahead is more satisfying than knowing you rode ahead. IMM: How can I get the best out of life? God: Face your past without regret. Handle your present with confidence. Prepare for the future without fear. IMM: Sometimes my prayers are not answered. God: There are no unanswered prayers. At times the answer is NO. IMM: Thank you for this wonderful chat. I'll try to be less fearful. God: Keep the faith and drop the fear. Life is a mystery to solve, not a problem to resolve. Life is wonderful if you know how to live.

معرفی کتاب

2005-05-15T04:21:00.000+04:30

«موانع توسعه در ايران» را حتماً بخوانيد!
مجید فرج پور کتاب به درد بخوری ارایه داده و از فقر، فساد و تبعیض به عنوان سه عامل اصلی بازدارنده توسعه در ایران سخن گفته است. از آنجا که بیابان زایی خود محصول توسعه نیافتگی در تمامی ابعاد آن و استیلای فقر از ابعاد گوناگون پنج گانه است؛ مطالعه این کتاب را که توسط انتشارات رسا در 491 صفحه به چاپ رسیده است؛ به تمامی علاقه مندان و پیگیرانِ دلایل افت پیوسته کارایی سرزمین مادری توصیه می کنم.موفق باشید

جابجایی در مدیریت موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

2005-05-11T01:59:00.000+04:30

باورها را زندگي كنيد تا انگيزهها شعلهور بمانند

اين محتواي كلامي بود كه بعدازظهر پریروز در مراسم توديع آقاي دكتر جليلي رئيس سابق مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع از سوي همكاران به ايشان تقديم شد تا بدرقة راهشان در مسئوليت جديد (سفير ايران در فائو – رم) باشد.
ضمن تبريك به ايشان، براي آقای دکتر عصاره نيز در سمت جديدشان (رياست مؤسسه) آرزوي توفيق ميكنيم. باشد كه آرمان و برنامة ايشان كه همانا حركت از «محيط زيستي اقتصادي» به «اقتصادي زيست محيطي» است، جامة عمل پوشـيده و آموزههاي مبتني بر اقتصاد بوم شناختي (اكولوژيك) جايگزين اقتصاد بازاري كنوني در اين بوم و بر شود

تجربیات بیابان زدایی

2005-04-29T02:11:00.000+04:30

پيشگفتار
روزگاري صاحبنظري را باور بر اين بود كه:
مرد هنرمند و خرد پيشه را عمر دو بايست در اين روزگار
تا به يكي تجربه آموختن با دگري تجربه بردن به كار
اگرچه حتي در روزگار ما دست‌يافتن به چنين آرزوئي محال ناممكن است، اما قطعا“ فرصت استفاده از تجارب ارزشمند ديگران مي‌تواند بمنزله يافتن عمري دوباره و ماندگار تلقي گردد.
واقعيت آن است كه در باور بسياري، تجربه همانند فانوسي است آويخته شده در انتهاي كشتي تا پشت سر را روشن سازد، در حاليكه ميتواند و ميبايد همانند چراغي برافروخته در جلوي كشتي باشد كه روشنگر راه آينده گردد و براساس چنين نگرشي است كه سازمان جنگلها و مراتع كشور مصمم گرديد تا به ياري خدا و همت و همكاري صاحبنظران و دست‌اندركاراني كه ساليان درازي از عمر خود را صرف فراگيري و كاربست دانش و كسب تجربه نموده‌اند مبادرت به تدوين و تنظيم اين تجارب نمايد و آنرا چراغي فراراه آيندگان سازد. قطعا“ در اين رهگذر ياوري و مساعدت دست‌اندركاران در ارائه تجارب، كمك به جاودانه ساختن لحظات و خدماتي است كه بهاي دستيابي به آنها، صرف سرمايه‌ گرانبهاي عمر بوده است.

آنچه که تاکنون در تارنمای مهار بيابانزايي با هم مرور کرده ايم

2005-04-26T02:42:00.000+04:30

آنچه که تاکنون در تارنمای مهار بيابانزايي با هم مرور کردهايم

1- معيار چيست، شاخص كدام است، چه تفاوتي با هم دارند (تعاريف و بازنمودها)؟
2- بيابانزايي چيست و در چه زيستاقليمي رخ ميدهد؟
3- چه انتظاري از معيارها و شاخصهاي بيابانزايي داريم؟
4- ويژگيهاي عام معيارها و شاخصهاي بيابانزايي چيست؟
5- معرفي معيارهاي بيابانزايي در ايران؛
6- و سرانجام معرفي شاخصهاي بيابانزايي در ايران.

بيابان سبز

2005-04-24T19:19:00.000+04:30

آيا می دانید ظهور آنچه که اصطلاحا بیابان سبز می نامندش، درشمار يکی از بزرگترین شناسه های نابخردی بشر متمدن در سپیده دم هزاره سوم میلادی به حساب می آيد؟

تعریف بیابان زایی

2005-04-22T12:29:00.000+04:30

بیابان زایی عبارت است از تخریب سرزمین در مناطق خشک، نیمه خشک و نیمه مرطوب خشک توسط عوامل انسانی یا طبیعی

برای آگاهی بیشتر به تارنمای مهار بیابان زایی مراجعه فرمایید.

بیابان زایی سومین چالش بزرگ پیش رو در قرن بیست و يکم تعیین شده است.

2005-04-20T15:10:00.000+04:30

تعریف بیابان

2005-04-18T19:27:00.000+04:30

1- بيابان چيست؟
تعاريف متعددی توسط دانشمندان برای بيابان ارايه میشود که عمدتاً میتوان بر دشواری رويش گياهی به عنوان ويژگی مشترک تمامی بيابانهای واقعی زمين تأکيد کرد؛ به سخنی ديگر، بيابان پهنهای است که «حيات گياهی» با بدترين شرايط برای بقای خويش مواجه است و کمترين توان توليد را در مقايسه با ساير رويشگاهها دارد.

gatt

2005-04-16T17:35:00.000+04:30

«تحليلي بر پيشنويس جديد موافقتنامة کشاورزی سازمان جهانی تجارت»

نخست؛ پيشينة موضوع:
به موازات حرکت سریع جهان به سمت بازار واحد جهانی، به ويژه در آخرين دهه از سدة بيستم، کشورهای صنعتی متوجه اهمیت حمایت از اسرار تجاری شدند؛ به گونهای که بر پاية شايد مشهورترين اصل در اقتصاد امروز: «یک سر تجاری به محض آن که برای نخستينبار به سرقت رود، برای همیشه به سرقت رفته است (حکيمی، 1383).» در واقع از آنجا که ارزش اسرار تجاری را بر مبنای درجة سری بودنِ آن محاسبه میکنند، اگر یک شرکت بزرگ تجاری نتواند از اسرار تجاری خود در کشورهای خارجی حمایت لازم را به عمل آورد، در آن کشور به تجارت نخواهد پرداخت. چنين است که بازار جهانی خواستار اجرای يکنواخت و مؤثر حقوق اسرار تجاری شد. در این راستا موافقتنامههای بینالمللی چندی، به تصویب کشورهای صنعتی دنیا رسید که یکی از مهمترينِ آنها«گات[1]» بود. این موافقتنامه که به معنی موافقتنامة کلی مربوط به تعرفههای گمرک و تجارت است، در 15 آوریل سال 1994 میلادی توسط عمدهترین کشورهای صنعتی دنیا و پس از نشستِ مشهور به دورِ اروگوئه[2] (UR) به تصویب رسید. گات یکی از اصلیترين موافقتنامههایی است که پیش زمینة خوبی براي انعقاد سایر موافقتنامهها در این حوزه را مهيا ساخت. شايد بتوان مهمترين اثر گات را زمينهسازی مؤثر برای تأسيس سازمان جهانی تجارت[3] دانست که به نوبة خودسبب سازِ انعقاد سایر موافقتنامه‌های مربوط به تجارت، نظير «Trips[4]» یا جنبههای تجاری مربوط به حقوق مالکیت معنوی شد.

[1] General Agreement on Tariffs and Trade (GATT)
[2] Uruguay Round
[3] World Trade organization (WTO)
[4] Trade-related aspects of intellectual property rights

تالیفات (3)

2005-04-15T08:46:00.000+04:30

تأليفات محمد درويش (از بهار 1382 تا تابستان 1383)
رديف
عنوان کامل مقاله
نشانی کامل ناشر
تاريخ
انتشار
1
دستاوردها و تجربيات ايران در مهار بيابانزايي و خشکسالی
فصلنامة جنگل و مرتع، ش 58، صص25-16
بهار 1382
2
رويکردی بر مؤلفههای بيابانزايي در ايران
فصلنامة جهاد، ش 257، صص 44-35
خرداد و تير 1382
3
درآمدی بر بيابانزايي، فقر و پايداری
ماهنامة علمی دهاتی، ش 1، صص 35-33
مهر
1382
4
پروانه را بخاطر بسپار (جايگاه اصل پروانه در محيطزيست)
ماهنامة علمی دهاتی، ش 2، صص 14-13
آبان
1382
5
حکايت آبی که از دست میدهيم
ماهنامة علمی دهاتی، ش 3، صص 18-15
آذر
1382
6
مقدمهاي بر روش تدوين معيارها و شاخصهای
بيابانزايي در ايران
فصلنامة تحقيقات مرتع و بيابان ايران، ش 3-10، صص 320- 301
پاييز
1382
7
محيط زيست و سياست؛ از هماوردی تا هماغوشی
ماهنامة علمی دهاتی، ش 4، صص 26-19
دی
1382
8
جايگاه توليد و توزيع علم در كشور؛ از پژوهشبانی تا پژوهشمداری
ماهنامة علمی دهاتی، ش 5، صص 26-19
بهمن
1382
9
MTBE؛ يادآوري خطايي، كه بحران آفريد

ماهنامة علمی دهاتی، ش 6، صص 26-19
اسفند
1382
10
نگاه به ايران از منظر آسيا؛ رويکردی بر آموزههای نيمقرن اخير کشور در مواجهه با بيابانزايي و خشکسالی
فصلنامة خشکی و خشکسالی کشاورزی، ش 10
بهار
1383
11
آبخوانداری؛ شگردی که میتوانست سرزمينهای بيشتری را آباد کند
ماهنامة علمی دهاتی، ش 7، صص 26-19
فروردين 1383
12
جايگاه پژوهش در تدوين راهبردِ افزايش كارايي سرزمين
ماهنامة علمی دهاتی، ش 8، صص 26-19
ارديبهشت 1383
13
اهميت حفظ منابع طبيعی از منظر تنوّع زيستی
ماهنامة علمی دهاتی، ش 9، صص 23-20
خرداد
1383
14
رويکردها و راهبردهای بخش تحقيقات بيابان در برنامة پنجسالة چهارم
فصلنامة جنگل و مرتع، ش 62، صص 27-21
بهار
1383
15
مدخلی بر جايگاه حراست از اندوختهگاههای زيستسپهر
ماهنامة علمی دهاتی، ش 10، صص 23-20
تير
1383

تالیفات (3)

2005-04-13T11:49:00.000+04:30

پارهای از تأليفات محمّد درويش (برگردان به انگليسی)

1.Darvish, M. 1999: Sistan and Baluchestan; Natural feature, Potentials and Research Priorities in Natural Resources. Tehran. RIFR pub, Technical Publication No. 185-2000, 123p.

2. Darvish, M. 2000: An Introduction to the Historical Role of Human Civilization In the Desertification Process and Formation of Desert Niche of Iran and the World; In Reginal symposium on sustainable development of desert communities. 16 – 18 May 2000. UNDP & Ministry of Jihad-e-Sasandegi.

3. Darvish, M. 2003: Drought & Desertification Control; Achievements and Experiences of Iran. Tehran. Journal of Forest and range, No 58.

4. Darvish, M. 2003: An Approach to Invisible Causes of desertification In Iran. Tehran. Journal of Jihad. No 257.

5. Darvish, M. 2003: An Introduction to the method of Desertification assessment in Iran using adopted Criteria and Indicators. Tehran. RIFR pub, Journal of Range and Desert Research, No. 10-3.

6. Darvish, M. 2004:The Strategic considerations of Desert and Desertification Researches in Iran For The Fourth Development Program. Tehran. Journal of Forest and range, No 62.

پاره ای از تالیفات

2005-04-12T17:43:00.000+04:30

پارهای از تأليفات محمّد درويش

درويش، محمّد. 1378: سيستان و بلوچستان؛ سيمای طبيعی، استعدادها و اولويتهاي پژوهشي در عرصههای منابع طبيعی. تهران. نشرية شمارة 185- 1378 از انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 123 صفحه.
(Sistan and Baluchestan; Natural feature, Potentials and Research Priorities in Natural Resources).

1379: جايگاه تاريخی تمدّن بشری در بروز بيابانزايي و شکلگيری زيستبومهای بيابانی ايران و جهان؛ همايش منطقهای توسعة پايدار در زيستبومهای بيابانی - يزد، دفتر عمران سازمان ملل متحد.
)An Introduction to the Historical Role of Human Civilization In the Desertification Process and Formation of Desert Niche of Iran and the World).

1382: دستاوردها و تجربيات ايران در مهار بيابانزايي و خشکسالی. تهران. فصلنامة جنگل و مرتع، ش 58، صص25-16. تهران. فصلنامة جهاد، ش 257، صص 44-35.
(Drought & Desertification Control:Achievements and Experiences of Iran).

1382: رويکردی بر مؤلفههای ناپيدای بيابانزايي در ايران. تهران. فصلنامة جهاد، ش 257، صص 44-35.
(An Approach to Invisible Causes of desertification In Iran).

1382: مقدمهاي بر روش تدوين معيارها و شاخصهای بيابانزايي در ايران. تهران. فصلنامة تحقيقات مرتع و بيابان ايران، ش 3-10، صص 320- 301.
(An Introduction to the method of Desertification assessment in Iran using adopted Criteria and Indicators).

1383: رويکردها و راهبردهای بخش تحقيقات بيابان در برنامة پنجسالة چهارم. تهران. فصلنامة جنگل و مرتع، ش 62، صص 27-21.
(The Strategic considerations of Desert and Desertification Researches in Iran For The Fourth Development Program).

cv

2005-04-11T18:01:00.000+04:30

· تاريخ استخدام:
بهمنماه 1368.

· مدارك تحصيلي:
دارای مدرک کارشناسی مهندسی مرتع و آبخيزداری از دانشگاه تهران (با رتبة دوم) و کارشناسی ارشد مديريت محيطزيست از واحد علوم و تحقيقات دانشگاه آزاد اسلامی (با رتبة نخست).

· محل خدمت:
سازمان تحقيقات وزرات کشاورزی سابق، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع (بخشهای تحقيقاتی آبخيزداری و بيابان).

· فعاليتهاي پژوهشي:
الف) طرحهاي تحقيقاتي:
هدايت و همكاري در انجام 9 طرح تحقيقاتی، به شرح زير:
1. بررسي ويژگيهاي هندسي زيرحوضه‌هاي آبخيز گرگان‌رود (مجري مسئول)،
2. امكانسنجي تهية نقشة بيابان‌زايي به روش فائو و يونپ در ايران - طرح تحقيقاتی برتر سال 1378 (مجري مسئول)،
3. بررسي ويژگيهاي اقليمي زيرحوضه‌هاي اترك، نكا، تجن و گرگان‌رود (همكار)،
4. آبياري زيرزميني با لوله‌هاي سفالي تراوا (همكار)،
5. تعيين قلمرو جغرافيايي محدودة بيابانهاي ايران (همكار)،
6. بررسي شناسه‌ها و عوامل بارزِ بيابان‌زا در حوزة آبخيز مًند (همكار)،
7. ارزيابي بيابان‌زايي در منطقة بورالان (مشاور)،
8. تهية نقشة بيابان‌زايي در حوضة درياچة نمك (هماهنگ‌كنندة ملي)،
9. بررسي سهم مؤلفة پوشش گياهي در سيل‌خيزي استان گلستان.

ب) سياهة آثار نگارشي:
تأليف 43 عنوان کتاب، مقاله و گزارش به شرح زير:
1- مردم و آبخيزداري، ماهنامة تخصصي جام، ش 16، 1372؛
2 و 3- وحدت شمال و جنوب؛ از واقعيت تا حقيقت، ماهنامة كشاورزي سنبله، ش 63 و 64، 1373؛
4- تحقيقات و سياستهاي اجرايي، فصلنامة اقتصاد كشاورزي و توسعه، ش 6، 1373؛
5- توسعة پايدار و خردمندي در زيست‌سپهر، همشهري، ش 370، 1373؛
6 و 7- تحليلي بر وضعيت آبخوانهاي كشور، ماهنامة سنبله، ش 66 و 67، 1373؛
8 تا 11- آموزة توسعة انساني در حوضه‌هاي آبخيز، ماهنامة سنبله، ش 69-70-71 و 72، 74-1373؛
12- بيابان، حقيقتي ناگزير يا خطايي تصادفي، فصلنامة پژوهش و سازندگي، ش 28، 1374؛
13- بهره‌وري مطلوب از استعداد آبي كشور، نشرية شمارة 175- 1376 مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع؛
14- آموزة پژوهشهاي بيابان و بيابان‌زايي، فصلنامة جنگل و مرتع، ش 42، 1378؛
15- اولويتهاي پژوهشي سيستان و بلوچستان، نشرية شمارة 185- 1378 مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع؛
16- پژوهش و بيابان‌زايي، ماهنامة سنبله، ش 115، 1378؛
17- جايگاه مديريت بيابان و مديريت محيط‌زيست، فصلنامة جنگل و مرتع، ش 46، 1379؛
18- مهار بيابان‌زايي؛ آنچه كه هست، آنچه كه بايد باشد، بيان، ش 151، 1379؛
19- بررسی شتاب مصرف در ناپايداری زيست، ايران، ش 1658، 1379؛
20- وزن درخورِ محيط‌زيست در مناسبات اجتماعي، همشهري، ش 2202، 1379؛
21- توسعة انسانی و بيابانزايی، ايران، ش 1685، 1379؛
22- تحليلی بر نرخِ سرانة مصرف کاغذ در کشور، ايران، ش 1712، 1379؛
23- بررسي اولويتهاي پژوهشي استان بوشهر، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1374؛
24- شناسهای بر توسعة انسانی کشور، ايران، ش 1742، 1379؛
25- تفاوت نگاه به پژوهش در شمال و جنوب، جام جم، ش 623، 1381؛
26- روند تکامل نگاه انسان به محيطزيست، فصلنامة جنگل و مرتع، ش 56، 1381؛
27- نقش تاريخي تمدن در بروز بيابان‌زايي عمران ملل متحد، همايش منطقه‌اي زيست‌بومهاي بياباني يزد، 1379؛
28- نگرشي تحليلي بر مفاهيم بيابان، ژورنال تحقيقات مرتع و بيابان ايران، شمارة 2، 1379؛
29- ارزيابي مطالعات كشور در تهية نقشة بيابان‌زايي، ژورنال تحقيقات مرتع و بيابان ايران، شمارة 3، 1380؛
30- بررسي اجراي يك كار مشترك ترويجي، پژوهشي در ايستگاه نورالدين‌آباد گرمسار، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1376؛
31- بررسي دلايل رخداد سيل در شرق استان گلستان – زيرحوضة تنگراه، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1381؛
32- منابع آب در ايران؛ موانع و محدوديتها، ماهنامة دامدار و باغدار، ش 114، 1380؛
33- نقدی بر لايحة ادغام بخش پژوهش، اطلاعات، ش 22446، 1381؛
34- بررسي تاريخي سير تكوين نگاه انسان به محيط‌زيست، فصلنامة جنگل و مرتع، ش 56، 1381؛
35- نقد بيانية اکو در اسلامآباد، جهاد، ش بهمن و اسفند،1381؛
36- بازخوردهاي پژوهشي بيابان در حوزة تنوع زيستي، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1382؛
37- بنيادي‌ترين گرايه‌هاي پژوهش در حوزة بيابان و بيابان‌زايي در طول برنامة پنج‌سالة چهارم توسعه، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1382؛
38- بررسي پيامدهاي زيست‌محيطي آلودگي آب شهرستان سنندج به مادة MTBE، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1382؛
39- شناسنامة تحقيقات بيابان، 81-1347، مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 1382؛
40- دستاوردها و تجربيات ايران در مهار بيابان‌زايي و خشكسالي. فصلنامة جنگل و مرتع، ش 58، بهار 1382؛
41- رويكردي بر مؤلفه‌هاي ناپيداي بيابان‌زايي در ايران. ماهنامة جهاد، ش 257، خرداد و تير 1382؛
42- محورهاي راهبردي مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع در برنامة پنج‌سالة چهارم، معرفي اولويتهاي پژوهشي به تفكيك بخشهاي يازده‌گانه. تهران. مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع، 156 صفحه (زير چاپ)؛
43- ملاحظات راهبردي پژوهشهاي بيابان و بيابان‌زايي در ايران. تهران. فصلنامة علمي پژوهشي مرتع و بيابان ايران، ش 10.

ج)سخنرانيها:
1- چرا نيستيم، آنچه كه بايد باشيم؟ سخنرانی، 25/2/71، دانشکدة منابع طبيعي کرج؛
2- ارزيابي روش فائو و يونپ در ايران، سخنرانی، 25/8/1378- تالار اجتماعات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع؛
3- پسرفت در شاخصهای توسعة انسانی، سخنرانی،10/12/79- دانشگاه زاهدان؛
4- معرفي امكانات كشور در تهية نقشة بيابان‌زايي، سخنرانی، 29/9/78- سازمان جنگلها و مراتع كشور؛
5- نقش پديده‌هاي اجتماعي/ فرهنگي در بيابان‌زايي، سخنرانی، 24/2/79، كارگاه توسعة پايدار يزد؛
6- معيارها و شاخصهاي مورد نياز براي ارزيابي بيابان‌زايي. سخنراني در دفتر فني بيابان‌زدايي (تابستان 1382).

· سابقة همکاری با سازمانها يا شرکتهای:
- مهندسين مشاور هامونپاد (مطالعة مرفومتري حوضة آبخيز سيروان و ياسوج، 75-1372)،
- ادارة كل برنامه و بودجة استان سمنان (مطالعة بيابان‌زدايي استان سمنان - 1374)،
- نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران (منظر‌سازي و مديريت فضاي سبز ستاد مركزي نيرو واقع در لويزان، 75-1374)،
- مهندسين مشاور جامع ايران (مطالعات طرح مديريت ذخيره‌گاه زيست‌سپهر ارژن و درياچة زريوار- 1381)،
- جهاد دانشگاهی دانشکدة منابع طبيعی دانشگاه تهران (ارزيابي گزارش زيست‌محيطي سدهاي كارون 2، 3 و 4 – 1381)،

· عضويت در كميته‌هاي: روز جهاني بيابان‌زدايي؛ ساماندهي انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع؛

تدوين آيين‌نامة تطبيق الگوي كشت با ظرفيت آبي و طرح تحقيق در زمينة ساماندهي ايستگاههاي تحقيقاتي،
همايش توسعة پايدار در زيست‌بومهاي بياباني، علوم و تكنولوژي كنوانسيون بيابان‌زدايي، داوران اولين همايش
ملي تحقيقات مديريت دام و مرتع، تعيين اولويتهاي پژوهشي استان سيستان و بلوچستان، بررسي سيل استان
گلستان، تعيين حوضة مناسب براي چالش بيابان‌‌زايي، فقر و كشاورزي، همچنين، دبير نشرية تحقيقات مرتع و
بيابان ايران، دبير بخش محيط‌زيست نشرية نامة جهت (NGO)، مسئول كارگاه اجتماعي و فرهنگي همايش
همزيستي با كوير يزد و سرانجام، نمايندة انجمن فارغ‌التحصيلان دانشكده‌هاي كشاورزي و منابع‌طبيعي دانشگاه تهران.

آبی که از دست میدهيم

2005-03-30T15:13:00.000+04:30

به نام خدا
حکايت آبی که از دست میدهيم!
محمّد درويش[1]
darvish@rifr-ac.ir

چکيده:
ايرانزمين، به دليل قرار گرفتن در حاشية جنوبی نيمکرة شمالی و متأثرشدن از زيستاقليمی عموماً خشک، با تنگناهای اقليمی و محدوديتهای پرشمارِ طبيعی، روبرو است؛ واقعيتی که سبب شده از ديرباز تاکنون، هيچ کالايي مانند آب، نتواند ردپای خويش را بر مناسبات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی قوميتهای مختلف کشور، چنين عميق بر جای نهد. با اين وجود و برکامة چنين پيشينهای که نشان از چربش آبمداری در تاريخ دستکم 3 هزارسالة کشورداری در ايران دارد، متأسفانه هنوز هم، نهتنها نمیتوان از مديريت اعمال شده بر آن، به گونهای که سزاوارِ اين کالای ناهمتا و يگانه است، کاملاً خرسند بود، بلکه شواهد پرشماری حکايت از آن دارند که استفادة کنونی از اندوختة آبی محدود امّا ارزشمند کشور، میتوانست بسيار بهتر و کاراتر از آنی باشد که هماکنون وجود دارد؛ بويژه در شرايطی که رشد شتابناک جمعيت ديگر مجالی برای جبران اشتباهات باقی ننهاده و دامنة شکنندگی و آسيبپذيری شرايط امروز را غير قابل قياس با مقاطع پيش از خود ساخته است.
چنين است که نوشتارِ پيش رو جان میگيرد؛ نوشتاری که مهمترين هدفش، نماياندنِ شفافترِ کاستيها و ناهنجاريهای موجود در حوزة مديريت آب کشور است.
واژههای کليدی: مديريت آب، سد، برنامة پنجساله و فجايع زيستمحيطی.

1- چرا آبها هنوز مهار نشدهاند؟
«دروغ را به ناگزير باور مي‌داريم، آنگاه كه با چشمان،
و نه از راه چشمان، مي‌نگريم.»
ويليام بليك[2]

سالها پيش شاردن، سفرنامه‌‌نويسِ مشهور فرانسوي، گفته بود: « در فن اكتشاف و هدايت آب، هيچ مردمي در جهان به پاي ايرانيان نمي‌رسند.[3]» امروز هم ظاهراً با احداث بيش از هشتاد سد بزرگ مخزني و تداركِ ساخت دو برابرِ سدهاي موجود در آينده[4]، يكي از ده كشور سد‌خيزِ جهانيم! به نحوي كه وزير وقت نيرو، در تاريخ 5/4/1372 قول مي‌دهد: « تا پايان برنامة پنج سالة دوم، 90 درصد از آبهاي كشور را مهار خواهيم كرد[5].» ‌ امّا هشت سال بعد، در 20/11/1380، يعني در پايان دوّمين سال از برنامة پنج سالة سوّم، مجدداً وزير نيرو (كه در آن زمان معاون وزير بود!)، در مراسم افتتاح سد كمايستان سبزوار، با خوشبيني مي‌گويد: « هنوز 40 ميليارد متر مكعب از هرزآب كشور را نتوانسته‌ايم مهار كنيم[6].» آنهم به فرض آنكه حجم كل آبهاي سطحي كشور را تنها حدود 66 ميليارد متر مكعب در نظر بگيريم كه البته به اعتبار آمارهاي منتشر شده در بولتنهاي وضعيت منابع آب (تماب)، ميانگين 34 سالة حجم آبهاي سطحي كشور (79-1346)، رقم 13/97 ميليارد متر مكعب را نشان مي‌دهد. به عبارت ديگر، به جاي 90 درصد، توفيق مهارِ كمتر از 40 درصد از آبهاي سطحي كشور را بدست آورده‌ايم! امّا چرا؟ دليل اين ناتواني فاحش در يكي از توانمندترين بخشهاي مهندسي كشور چيست؟

2- آيا تناسبی بين شمارِ طرحهای صنعت آب با امکانات کشور وجود دارد؟
به گفتة مدير‌كل دفتر امور منابع آب سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور: « تعداد كل طرحهاي اجرايي مطالعاتي بخش آب، از حدود 90 طرح در سال 1367 به 230 طرح در سال 1377 رسيد[7]؛ يعني بخشي از منابع مالي به جاي اينكه صرف اتمام طرحهاي نيمه‌تمام شود، صرف شروع طرحهاي جديد شده است(غفاري شيروان، 1377)!» روندي كه كماكان نيز ادامه داشته و ظرف دو سال بعد، 20 طرح جديد ديگر به آن اضافه شده است[8]. نتيجه آنكه ميزان تحقق اهداف بخش تأمين آب در برنامة پنج‌سالة دوّم، تنها 5/38 درصد اعلام مي‌شود (دفتر امور زيربنايي، 1380)؛ اين در حالي است كه مطابق بودجة بخش خاك و آب وزارت جهاد‌كشاورزي براي سال 1381- كه با 72 درصد رشد به رقم 7/36 ميليارد تومان رسيد ـ توانايي تجهيزِ تنها 6 هزارم اراضي فاقد شبكه‌هاي فرعي آبياري موجود، يعني 10 هزار هكتار از مجموع 6/1 ميليون هكتار (اراضي فاقد شبكة فرعي آبياري)، حاصل آمده بود (سجادي، 1380)! معني اين سخن آن است كه كماكان سهم عمده‌اي از آبي را كه با اعمال مديريتي سازه‌اي و صرف هزينة فراوان مهار مي‌كنيم[9]، نمي‌توانيم به دست مصرف‌كنندة واقعي برسانيم. چرا كه در طول دهة اخير، سرمايه‌گذاري دولت در بخش استحصال و تأمين آب از طريق سد‌سازي، بيش از 10 برابرِ سرمايه‌گذاري انجام‌شده در زمينة انتقال و توزيع مصرف آب بوده است[10]. حتّي در سال 1381 و به رغمِ افزايش 72 درصدي بودجة بخش مربوطه در وزارت جهاد كشاورزي، شكاف موجود بين اعتبارات دو بخش ياد شده عميق‌تر شده و به بيش از 21 برابر رسيده است (سجادي، 1380). يعني بودجة اختصاص يافته براي احداث شبكه‌هاي فرعي در سال 1381، به اعتبارات درنظر‌گرفته شده براي سدسازي هم نمي‌رسد!

3- آيا عدم تناسب مهمترين مشکل است؟
گلايه‌هاي مديركل توسعة شبكه‌هاي آبياري و زهكشي وزارت جهادكشاورزي در همين ارتباط، کاملاً تأمل‌برانگيز‌تر است. وی میگويد: «هزينة تأمين آب لازم براي يك هكتار زمين از طريق سد، بيش از 4 ميليون تومان است و دولت هميشه اين هزينه را تقبل كرده است، در حالي كه هزينة احداث شبكة فرعي براي يك هكتار زمين، فقط 500 هزارتومان است و هميشه دولت خواستار مشاركت كشاورزان در اين هزينه بوده است (سجادي، 1380).» نتيجه آنكه از يك سو، شاهد آن هستيم كه سالانه متجاوز از 200 ميليون متر مكعب از ظرفيت سدها به دليل انباشت رسوب، از بين مي‌رود[11] و از طرف ديگر، به دليلِ انباشت بيش از حد، مصرف غيراصولي و بي‌رويه و عدم استفادة مطلوب از آب ذخيره‌شده، روند صعودي گسترش اراضي مسأله‌دار و ماندابي پايين‌دست سدهاي احداث‌شدة موجود، كماكان شتاب مي‌گيرد؛ به نحوي كه در سال 1356، اراضي زه‌دارِ غير‌قابل استفادة كشور، كمتر از 16 هزار هكتار بود و امروز، حدود 700 هزار هكتار (كشاورز و صادق‌زاده، 1379)؛ هفتصدهزار هكتاري كه براي احياءِ مجدد هر هكتارِ آن، ناچاريم هفت ميليون ريال هزينه كنيم (سجادي، 1380).
نكتة قابل تأمل آن است كه به نظر مي‌رسد در اينجا نيز سياستهاي درماني بر سياستهاي پيشگيري، برتري داشته و براي دولت پرداخت اين هفت‌صدهزارتومان راحت‌تر از آن 500 هزارتومان باشد (شاهدي ديگر بر ترجيح مديريت بحران بر مديريت خطرپذيري)!

نگارة (1) پاره‌اي از ارزيابي‌هاي زيست‌محيطي نشان مي‌دهد كه خسارتهاي درازمدتِ احداث سدهاي
بزرگ، به مراتب بيشتر از ارزش‌ افزودة حاصل از احداث آنهاست.
برگرفته از :Northern Alaska Environment Center, 2001(www.northern.org)

بنابراين، به فرض آنكه سد جديد ديگري نيز ساخته نشود (كه ساخته مي‌شود)، با ميزان اعتبارات فعلي، 166 سال زمان لازم است تا وزارت جهاد كشاورزي بتواند، عقب‌افتادگي خود را از وزارت نيرو در اين خصوص جبران كرده و اراضي فاقد شبكه‌هاي فرعي آبياري موجود را تجهيز كند! البته در آن صورت هم، نسلهاي آينده نمي‌توانند از آبي كه نسل امروز برايشان در بالادست تنظيم كرده‌اند، بهره برند، چرا كه عمر مفيد سدهاي ساخته‌شده، در بهترين حالت، از 50 سال تجاوز نمي‌كند و خيلي زودتر از زمان موعود با آوردهاي آبي، اگر شانس بياورند، به زميني حاصلخيز تبديل مي‌شوند! همان طور كه ملاحظه مي‌شود، بحراني كه در نتيجة عملكردهاي ناباورانة كنوني مديريت بخش آب بوجود آمده، به راحتي و با كمترين هزينه، قابل جبران است. درحالي كه متأسفانه به جاي به تعادل رساندن اعتبارات دو بخشِ سدسازي و احداث شبكه‌هاي آبياري پشت آنها، ملاحظه مي‌شود كه شكاف اعتباري موجود از مرز بي‌سابقة 2100 درصد نيز گذر مي‌كند[12].

نگارة (2) به دليل شيوه‌هاي غلط آبياري يا استخراج بيش از حد از سفره‌هاي آب زيرميني، سهم قابل
توجهي از اراضي كشاورزي، به تركيبي از فرايندهاي شوري، سديمي و ماندابي‌شدن، گرفتار آمده‌اند.
(برگرفته از: www.east.asu.edu/ctas/imt/etm/html/intenvmgt.html)

4- ارزش جهانی آب:
هنگامی که به ارزش جهانی آب نظر میافکنيم، ابعادی ديگر از خسران آشکار میشود. ارزش جهاني هر متر مكعب آب را يك دلار تخمين مي‌زنندMiller) ، 1999). سامانة مديريت آب كشور خود مي‌گويد كه تاكنون توانسته است 7/25 ميليارد‌متر مكعب از آبهاي سطحي را توسط سدهاي احداث شدة موجود تنظيم كند، ليكن 5/8 ميليارد متر مكعب از اين آب گرانبهاي تنظيم شده، به ارزش 5/8 ميليارد دلار، به دليل آماده‌نبودنِ شبكه‌هاي آبياري پايين‌دست، هدر مي‌رود (معماري، 1379)! اين درحالي است كه افزون بر آن، سالانه سهم قابل ملاحظه‌اي از كل آب قابل استحصال كشور كه حدود 130 ميليارد متر مكعب تخمين زده مي‌شود، به صورت هرزآب از دسترس خارج مي‌شود؛ هرزآبي كه حجم آن را تا 52 ميليارد‌متر مكعب برآورد مي‌كنند[13]؛ آبي كه اگر راه درست مهار و ذخيره‌سازي آن را در ترساليها و خشكساليها، بر اساس معيارهاي مديريت خطر‌پذيري (ريسك) و ويژ‌گيهاي متغير اقليمي ايران‌زمين مي‌دانستيم، شايد ديگر نياز نبود تا در سال زراعيِ 80-1379، يعنی در اوج خشكسالي سه سالة اخير، بر اساس مديريت بحران عمل كرده و ناگزير از استخراج ميلياردها متر مكعب بيشتر از ميزان تغذية آبخوانها، يعني متجاوز از 72 ميلياردمتر مكعب از اندوخته‌هاي آبي زيرزميني كشور، آنهم به بهانة ظاهراً مقبولِ افزايش توليدات كشاورزي، باشيم(جهاني، 1380).

5- عواقب زيستمحيطی:
چالش ديگر بخش آب آن است كه معمولاً در اراية گزارش عملكرد سازمانهاي متولّي اين حوزه، دستاوردهاي سازه‌اي بدست آمده، مجالي درخور به بررسي پيامدهاي منفي زيست‌محيطي حاصل از احداث آنها نمي‌دهد. به عنوان مثال، طرحهاي اخير سدسازي، منجر به آسيب‌پذيري شديد غني‌ترين اندوختهگاههای زيستسپهر ، يعني تالابهاي ناهمتاي كشور شده‌اند، به طوري كه تاكنون 11 تالاب بين‌المللي ايران، در آستانة نابودي كامل قرار گرفته‌اند (جمشيدي، 1380)؛ آنهم تالابهايي كه متوسط ارزش افزودة حاصل از هر هكتار آن را 14هزار دلار، يعني بيش از150 برابر ارزش افزودة حاصل از هر هكتار زمين كشاورزي(93 دلار) تخمين زده‌اند(همان). بر طبق گزارشي ديگر، مساحت 18 تالاب از هفتاد تالابي كه مخاطرات آنها شناسايي شده است، به 6/1 ميليون هكتار مي‌رسد[14]. اگر فرض كنيم، مساحت 11 تالاب موصوف كه به بهاي احداث سد و گسترش زمينهاي زراعتي، در معرض نابودي كامل قرار گرفته‌اند، تنها 600 هزارهكتار باشد و متوسط بهای هر هکتار زمين کشاورزی را هم حتّی 700 دلار درنظر بگيريم، آنگاه چنين رخدادي از نظر اقتصادي (و بدون در نظر‌گرفتن جنبه‌هاي ديگر)، هنگامي توجيه‌پذير است كه مرگ تالابها به آفرينش 12 ميليون هكتار كشتزار آبي (حدود 2 برابرِ سطح كل اراضي فارياب موجود كشور!) بيانجامد؛ درصورتي كه نه تنها افزايشي رخ نداده، كه عملاً ميزان اراضي مستعد كشاورزي كه در چرخة توليد شركت دارند، به رقم 18/5 ميليون هكتار كاهش يافته است (بيگمرادي، 1380).

6- مشکل چيست؟
به نظر هم نمیرسد که گسترش سطح اراضي فارياب مهمترين مشکل بخش کشاورزی ما باشد، چرا كه هم‌اكنون نيز به ازاي هر يكهزار نفر، حدود 120 هكتار (4/2 برابرِ ميانگين جهاني)، كشتزار آبي در اين سرزمين وجود دارد (كميتة ملي آبياري و زهكشي، 1377). مشكل اصلي، ميزان اندك بازدة آبياري در اين اراضي است؛ چرا كه تنها 3 درصد از مجموع اسمي 5/7 ميليون هكتار زمينهاي فارياب كشور، داراي شبكه‌هاي فرعي آبياري است. يعني بازدة آبياري در 97 درصد ديگر، در بهترين شرايط، به 27 درصد هم نمي‌رسد، در صورتي كه بازدة آبياري آن 3 درصد، دست‌كم 38 درصد، گزارش شده است (سجادي، 1380). اگر عقوبت اجراي آن دسته از طرحهاي ملي كه آباداني كشاورزي و منابع‌طبيعي در شمارِ مهمترين اهداف آنها، دست‌كم در روي كاغذ بوده است، چنين مي‌نمايد، تكليف ديگر طرحهاي ملي كشور ناگفته پيدا است. از طرف ديگر، مسئولين وزارت نيرو، حتّي نسبت به ارزش افزودة حاصل از سرمايه‌گذاري در بخش برق نيز، رضايت ندارند؛ چرا كه بخش عمده‌اي از برق توليد شده - كه كمتر از 10 درصد آن توسط نيروگاههاي آبي توليد مي‌شود (مركز مطالعات مديريت و بهره‌وري ايران، 1381) - در مصارف غير مولّد مورد استفاده قرار مي‌گيرند[15]، وضعيت وخامت‌بارِ اقتصادي بخش برق چنان است كه وزير نيرو را وامي‌دارد تا در نخستين روزهاي آخرين ماه سال 1380، در جمع نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، به صراحت نسبت به ورشكستگي قريب‌الوقوع صنعت برق با بيش از 2 هزار ميليارد تومان بدهي به بانك مركزي (نزديك به يك‌هفتم از كل ميزان بدهي بخش دولتي به شبكة بانكي كشور در پايان سال 1380[16]) هشدار دهد[17]؛ رقمي كه به گفتة مهندس رحمتي، مدير كل وقت دفتر انرژي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، در پايان سال 1377 تنها 700 ميليارد تومان بود[18]؛ يعني نزديك به سيصد درصد رشد منفي در طول سه سال! بي‌سبب نيست كه بر مبناي تبصرة 35 قانون بودجة سالهاي 1377 و 1378، مقرر شده بود تا وزارت نيرو 142 شركت دولتي وابسته به خويش را به بخش خصوصي واگذار كرده، يا منحل كند[19]، كه البته هشدار وزير مربوطه نشان مي‌دهد كه چنين اتفاقي هنوز رُخ نداده است!

7- فرجام:
چالشها و موانعی که به پارهای از آنها در اين جستار اشاره شد، نشان میدهد چنانچه گرايههای فرابخشی بر دغدغههای بخشی يا صنفی غلبه کند و اولويتهای راهبردی توسعة کشور، فارغ از هر ملاحظة غير کارشناسی، تنها از دل تعاملی ميانرشتهای سربرآرد، آنگاه گمان نمیرود که کشف مسير برونرفت از دشواريهايی که گريبان بخشهای درگير با صنعت آب کشور را گرفته، چندان دشوار باشد.
1 کارشناس ارشد مديريت محيطزيست و عضو بخش تحقيقات بيابان مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع.
[2] شاعر و نقاش انگليسي (1765-1827)، به نقل از: (آنترماير، 1955).
[3] به نقل از فرهادي (1380).
[4] حبيب‌الّله بيطرف، وزير نيرو (همشهري، ش 2610، ص 4).
[5] بيژن نامدار زنگنه (همشهري، ش 144، ص 18).
[6] همشهري اقتصادي، ش 2646، ص 11.
[7] مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي نيز، اخيراً در ارزيابي خود از عملكرد بخش آب كشور، با اشاره به اينكه تعداد طرحهاي آب در سال 1379 به 250 رسيده، يكي از دلايل افزايش شمار طرحهاي نيمه‌تمام در اين حوزه را به كثرت طرحهاي جديد مرتبط كرده است (دفتر امور زيربنايي، 1380).
[8] وضعيت به گونه‌اي است كه مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي را واداشت تا در بررسي بودجة سال 1381 كل كشور، پيشنهاد حذف بند الف تبصرة 18 را با اين استدلال مطرح كند: « اختصاص 500 ميليارد ريال به توسعة منابع آب، اگر چه به ظاهر مطلوب است، امّا تأمين هزينة آن توسط وزارتخانه‌هاي ذیربط، منجر به شروع صدها طرح سدسازي جديد در كشور خواهد شد كه اتمام آنها سالها طول مي‌كشد و هزينه‌هاي زيادي را به كشور تحميل مي‌كند(همشهري اقتصادي، ش 2653، ص 11).»
[9] نتايج پژوهشي كه اخيراً گروهي از محققان انگليسي بر روي يكصد سد در كشورهاي مختلف به انجام رسانده‌اند، نشان مي‌دهد كه عوارض زيست‌محيطي و اجتماعي 45‌هزار سد موجود در جهان چنان است كه ضرر عدم استفاده از آنها به مراتب كمتر از استفادة كنوني است (فصلنامة تخصصي پيام آب، ش 1، زمستان 79، ص 38)! مطابق پژوهشي ديگر، اين صنعت، بين 20 تا 25 درصد از گونه‌هاي ماهيان آب شيرينِ جهان را در معرض نابودي كامل قرار داده است (عبادي و جباري، 1380). در ايران نيز، دست‌كم 11 تالاب بين‌المللي كشور، قرباني اين صنعت شده و در آستانة نابودي كامل قرار دارند (جمشيدي، 1380).
[10] بهرام اميني‌پوري، معاون امور زيربنايي آب و خاك وزارت جهاد كشاورزي (همشهري، ش 2587، ص 14). همچنين در جای ديگری وی میگويد: از مجموع 5/7 ميليون هكتار اراضي كشت آبي قابل آبياري از سدهاي كشور، فقط امكان استفاده از 100 هزار هكتار آنها فراهم و در نيم ميليون هكتار ديگر نيز طرح شبكه‌هاي سه و چهار اجرا شده است. سخنرانی در نخستين كارگاه آموزشي «ساده‌سازي شبكه‌هاي فرعي آبياري و زهكشي» - همشهري، ش 2647، ص 11 (21/11/80)
[11] امينیپوری (همشهري، ش 2587، ص 14).
[12] به عنوان شاهدی ديگر، کافی است بدانيم از ساخت سد سفيدرود بيش از 30 سال مي‌گذرد، ولي هنوز شبكه‌هاي زهكشي آن كامل نشده و علاوه بر تلفات آب، موجب زهدار شدن اراضي زير سد نيز شده است (امينيپور- همشهري، ش 2835، مورخ 18/6/81، ص 9).
[13] بولتنهاي وضعيت منابع آب ايران، تماب.
[14] همشهري، ش 2638، ص 9.
[15] سخنراني مهندس رحمتي، مديركل وقت دفتر انرژي سازمان مديريت و برنامه‌ريزي (درويش، 1377).
[16] همشهري اقتصادي، ش 2796، مورخ 9/5/1381، ص 8.
[17] همشهري اقتصادي، ش 2657، ص 11.
[18] به نقل از درويش، 1377.
[19] برگرفته از مقاله‌اي با عنوان: « شفاي بيمار»، چاپ شده در شمارة اسفندماه ماهنامة اقتصاد ايران، ص 21.

abi

2005-03-30T15:11:00.000+04:30

abi

فقر و بيابان زايي

2005-03-30T11:26:00.000+04:30

برای فهم اينکه کشوری توسعهيافته يا در حال توسعه است، نيازی به اندازهگيری درآمد ملی يا سرانه نيست. کافيست به دبستانها برويم و به روانشناسی آموزش کودکان توجه کنيم. نطفههای توسعه در دبستانها بسته میشود، نه در آزمايشگاهها. اين انسانها هستند که سرمايه را بارور، فناوری را ابداع و طبيعت را تسخير میکنند. لذا انسانی قدرت نوآوری و خلاقيت دارد که شخصيت او در دوران کودکی با اين مفاهيم خو گرفته باشد. کودکی که فقط آموخته است تقليد کند، چشم بگويد، منفعل باشد، ساکت بماند و خطوط قرمز را رعايت کند، چگونه میتواند در عرصة توليد، دانش و فناوری، پيشتاز، خلاق، نوآور و مرزشکن باشد؟ سرمايههای ما در چاههای نفت و يا در بانکها نيست، سرمايههای ما در دبستانها نشستهاند، با آنان چه میکنيم؟
داگلاس نورث[1] - برندة نوبل 1993

در زمانة حاضر، شايد كمتر جريان فكري يا صاحب‌نظري را بتوان يافت كه بر لزوم حراست از اندوخته‌ها و منابع‌طبيعي۱، به عنوان يگانه بسترِ زيست و گرانيگاهِ موجودات زنده، تأكيد نورزد و بر ممتاز‌بودنِ جايگاهِ آن ترديدي وارد آورد. چه، اگر برآيندِ هم‌انديشي و تلاش مجموعة آحادِ جامعه، بويژه پژوهشگران، كار‌آفرينان، تصميم‌سازان و تصميم‌گيرانِ شاغل در اين حوزه، بتواند موجوديتي پايدار و پويا را براي طبيعت رقم زند، آنگاه بي‌گمان، امنيت غذايي برقرار خواهد ماند، تنوع زيستي با شتابي مثبت به روند تكاملي خود ادامه خواهد داد، جريانهاي كاهندة كارايي سرزمين، مجالي براي فروسايي نخواهند يافت و بدين‌ترتيب، میتوان اميدوار بود، يكي از غم‌انگيز‌ترين و تأسف‌بارترين اشكال ملموس فقر، كه در هيبت فقر غذايي ظاهر مي‌شود، برای هميشه ريشه‌كن شود. هرچند، نبايد پنداشت كه تنها با مهارِ فقر غذايي، بدون پرداختن به ديگر جنبه‌هاي فقر، مي توان دورنمايي پايدار و بايسته براي زيستن در بوم‌سپهر ترسيم كرد.
چنين است كه ديگر ابعادِ فقر از جنبة شاخصهاي انساني (حوزة فرهنگ، سياست، اجتماع و ... ) پديدار ‌شده و منظرِ نويني براي نگريستن به مفهوم زيستن و كيفيت حيات گشوده مي‌شود. بر پاية چنين دانستگي است كه براي نخستين بار از دانش‌واژة نويني به نام «زيست‌‌سالاري» يا بيودموكراسي، سخن به ميان آمده و بر اين آموزه پاي مي‌فشارد كه: «ارزش و اهميت تمامي اشكال تنوع حيات مورد احترام بوده و حفاظت از اندوخته‌هاي ژني و منابع‌طبيعي، مي‌بايست همواره در اولويت نخستِ طرحهاي توسعه قرار داشته باشد (زاهدي، 1380).» بنابراين، ديگر نمي‌توان و نبايد به كاركرد و مفهوم سنتي توسعة پايدار: «توسعه‌اي كه منابع تجديد‌ناپذير را تخريب نمي‌كند و در درازمدّت قابليت تداوم دارد.» بسنده كرد؛ چرا كه توسعة پايدار از معنايي گسترده‌تر و جهان‌شمول‌تر برخوردار بوده و هر فرايندي را كه: «به دگرگوني انديشة آدميان مي‌انجامد و آنها را آمادة ارتقاء در پذيرش مسئوليتهاي اجتماعي مي‌كند»، در بر مي‌گيرد؛ دريافتي كه خود ريشه در باوري ديرينه و اصيل دارد، باوري كه معتقد است: «توسعة واقعي آن چيزي است كه در انديشة آدميان رخ دهد، نه آنچه كه در انبارهاي گمرك، تالارهاي مد و يا زرق و برق تبليغات شهري قابل مشاهده است[3] ». بي‌دليل نيست كه يك انديشمند معاصر با صراحت مي‌گويد: «هيچ تحول يا انقلاب سياسي، اجتماعي و اقتصادي در قرن اخير نتوانسته است، همچون تحولات زيست‌محيطي بر رفتار و بينش انسانها تأثير بگذارد ( ,McCormic1995)».

2- شاخصهاي فرهنگي و جنبه‌هاي پژوهشي آن در حوزة فقر، بيابان‌زايي و توسعة پايدار:
بايد اعتراف كرد كه هنوز در بسياري از قلمروهاي سياسي جهان، بخصوص در آن دسته از ممالكي كه موسوم به كشورهاي جنوب هستند، كاربرد شاخصهاي فرهنگي در مراحل نخستينِ خود قرار دارد. ايران نيز از اين قاعده مستثني نبوده و مي‌بايست اطلاعات و داده‌هاي اين حوزه با سنجش جنبه‌هاي مثبت و منفي و ابعاد فردي و جمعي فرهنگ گردآوري شود. جنبه‌هاي از قلم‌افتادة شاخصهاي بُعد فرهنگي، عبارتند از: امنيت، استقلال فردي و جمعي، احساس تعلق به جمع، مشاركت در فعاليتهاي فرهنگي، جنبه‌هاي مثبت و منفي در آزادي‌هاي سياسي، مدني و حقوقي بشر، همچنين جلوه‌هاي خشونت، نژادپرستي و تبعيض، قاچاق اجناس عتيقه و نظاير آنها.
براي ارزيابي جايگاه‌هاي اجتماعيِ گروه‌هاي متفاوت موجود در كشور (گروه‌هاي قومي، اقليتها، دسته‌بنديهاي مربوط به سن و جنسيت) و نيز براي ارزيابي چگونگي مناسبات بين گروه‌ها، بايد شاخصهايي تعيين شود. تعيين اين گونه شاخصها براي جوامع چندفرهنگي نظير ايران كه شكاف طبقاتي و نابرابريهاي اقتصادي در آن قابل تأمل است، كاملاً ضروري به نظر رسيده و از اهميتي دوچندان برخوردار است.
به هرحال، مشهور است كه شاخصهاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي اغلب، كمتر از آمار مربوط به حوزه‌هاي ديگر قابل اتكاء و اعتماد هستند؛ از اين رو، چنين سزاوار مي‌نمايد كه بخشي از گرايه‌هاي پژوهشي در ارتباط با ارتقاءِ دانش فقرزدايي و كشف چالشهاي فراراه، ملاحظات زير را در نظر بگيرد:
· اساس مفهومي و تحليلي اين شاخصها بررسي شود،
· هرجا كه آماري وجود ندارد، گردآوري آن تشويق شود،
· كيفيت داده‌هاي موجود بهبود يافته و بهنگام شود،
· مقايسة آنها در سطح جهاني امكان‌پذير باشد،
· شگردها و شيوه‌هايي پيشنهاد شوند كه كاربران قادر باشند بر اساس آنها، اعتبار داده‌ها را مورد داوري قرار دهند.

1-2- فرهنگ، توسعه و فقر:
از آنجا كه بنياني‌ترين هدف توسعه، بهبود وضعيت انسان، يعني: فراوان‌ترين منبع كشورهاي جنوب است؛ چاره‌اي نيست، جز آنكه مردم و فرهنگ‌شان در كانونِ برنامه‌هاي توسعه جاي گيرند. با وجود چنين دريافت واقع‌گرايانه‌اي و به رغمِ وجود پيشينه‌اي نسبتاً ديرينه كه در كاربرد شاخصهاي انساني در حوزه‌هاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي براي ترسيم استعداد فقرزدايي از سرزمين وجود دارد، راست اين است كه تاكنون هيچ چيز نتوانسته جاي سلطة قدرتمند توليد ناخالص ملي را در ارزيابي اين مهم بگيرد[4]. بنابراين، كمترين انتظار از پررنگ‌تر كردنِ شاخص توسعة انساني، دگرگون‌كردنِ اذهان عمومي نسبت به استيلاي انحصاري توليد ناخالص ملي است. مگر نه اين است كه فقر را مي‌توان با سطوح درآمدِ پايين، امّا گسترده از ميان برداشت، در حالي كه وجود درآمدهاي بالا و اقليت ثروتمند، نمي‌تواند ضامن جلوگيري از فقر و نكبت گسترده باشد.
نكتة درخور تأمل، معطوف به اين نقطه ضعف آشكارِ ما است كه مي‌دانيم چگونه مي‌توان از چرم كفش ساخت و از نيروي آب يا باد كارمايه گرفت و چگونه مي‌توان اعماق فضا را شكافت و از كارمايه‌هاي خطرناک و مهيبِ فلزاتي سنگين در اعماق اقيانوسها بهره برد؛ امّا از اينكه چگونه مي‌توان خدمات اجتماعي، غذاي كافي و پاره‌اي از روابط نهادي را دقيقاً به زندگي مشترك درازمدّت، سالم، بارآور، خلاّق و رضايت‌بخش مبدل كرد، چندان اطلاعي نداريم (پرز‌دكوئيار، 1996). به بياني آشكار‌تر، جامعة جهاني در مقياس عامِ آن، هنوز به درستي نمي‌داند كه چه سياستهايي مشوّق توسعة انساني و فرهنگي، به عنوان نخستين شرط تضمينِ پايداري زيست و فقرزدايي است؟ به عنوان مثال، مي‌توان مشاهده كرد كه پاره‌اي از كشورهايي كه سهميه‌هاي مالياتي بالايي را به رفاه اجتماعي اختصاص داده‌اند، حتّي برابرِ كشورهايي كه به مراتب هزينة كمتري را در اين خصوص، متحمل شده‌اند، به دستاورهاي چشمگيري در بهبود وضعيت انساني خويش نايل نيامده‌اند. همچنين، رابطة بين شاخصهاي «نهاده‌هايي» مانند: تعداد تختهاي بيمارستاني، پزشكان، پرستاران، آموزگاران، سربازان و هنرمندان به نسبت هر هزارنفر، يا درصد ثبت‌نام در مدارس از يك سو و شاخصهاي «نتايج» مانند: طول عمر، كاهش مرگ و مير، بهبود وضع سوادآموزي، تنظيم بهتر خانواده، كاهش ضايعات طبيعي و نظاير آنها، از سوي ديگر، به مراتب بسيار بيش از معيارهاي صرفاً اقتصادي، مانند رابطة بين نهاده‌هاي سرمايه و كار و نتايج بازدة كالا، درهم تنيده‌اند.

3- توسعة پايدار:
هرچند كه دشواريهاي زيست‌محيطي امروز، به طور تؤامان، هم زاييدة فقر و هم برگرفته از ثروت است؛ ليكن، جنس آنها و نوع نگاه به آن براي مردم ساكن در شمال و جنوب متفاوت است. كشورهاي ثروتمندِ شمالي كه تقاضاي نامحدودي براي توليد هر چه بيشتر دارند، با آلوده‌ساختنِ محيط‌زيست و بهره‌برداري شديد از منابع، پايداري توسعه را سخت كاهش مي‌دهند[5]؛ كشورهاي جنوب نيز، به دليل تقاضاي روزافزون مردم به مواد غذايي و سوخت، با جلوه‌هاي ديگري از فروسايي كارايي سرزمين، مانند: پاك‌تراشي جنگلها، بيابان‌زايي، خاك‌شويي و فرسايش، زوال پوشش گياهي و سله‌بستنِ خاك، شوري‌زايي و تاراج اندوخته‌هاي آبي زيرزميني دست به گريبان هستند. نكتة درخورِ تعمق در اين ميان كه تفاوت شمال و جنوب را از اين منظر، بيشتر نمايان مي‌سازد آن است كه بي‌چيزان نه‌تنها در اُفت زيست‌محيطي محل زندگي خود نقش دارند، كه بيش از همه نيز از آن رنج مي‌برند، درحالی که عواقبِ درازدستیها و نابخرديهای شماليها، کمتر گريبان نسل حاضر را میگيرد. به دليل چنين اختصاصاتی است که پيوندهاي بين فقر و آسيب ‌زيست‌محيطي تنگاتنگ، متعدد و پيچيده به نظر می رسد.
شغل غالب مردم در فقير‌ترين كشورها، معمولاً كشاورزي و گله‌داري است و درنتيجه وابستگي معيشتي آنها به سرزمين بالاست. بررسی نقشههای بيابانزايی در مقياس جهانی نيز حکايت از آن دارد، کشاورزی و دامداری در شمارِ مؤلفههايی طبقهبندی میشوند که بيشترين همبستگی را با بيابانزايی نشان میدهند. به عبارت ديگر، به موازات ارتباط معيشتی بيشتر با سرزمين، بر ميزان ناپايداری زيستمحيطي و فزوني جريانهاي كاهندة كارايي سرزمين افزوده مي‌شود.
بنابراين، «مهارِ بيابان‌زايي بر راهكارها و آموزه‌هايي استوار است كه آرمانشان، تأمين امنيت غذايي و تكامل كيفيت زندگي در تمامي جنبه‌هاي حيات موجود در همة عرصه‌ها يا سرزمينها (Lands)، براي پايدارترين زمانِ ممكن است.» يكي از آن سرزمينها، البته سرزمينهاي خشك (Dry Lands) است كه بستر بيابانهاي طبيعي محسوب مي‌شود. اهميت اين رسالت، بويژه هنگامي ملموس‌تر خواهد شد كه بدانيم، بر پاية ستاده‌هاي حاصل از جديد‌ترين پژوهشهاي منتشر‌شده، از بين 45 عامل بيابان‌زايي، 39 عامل مربوط به مديريت غير معقولانة منابع آب، خاك، گياه، معادن و كانيها بوده و تنها شش مورد از آن مربوط به فرايندهاي طبيعي مؤثر در جريان بيابانزايي است[6].

4- فرجام سخن:
مقابله با فرايندهاي كاهندة كارايي سرزمين يا بيابان‌زايي، پيش از آنكه مواجهه‌اي سخت‌افزاري و از جنس مديريت سازه‌اي باشد، برخوردي نرم‌افزاري و غير‌سازه‌اي خواهد بود. اين حقيقتي است كه روزانه بر شمارِ طرفدارانِ آن در حوزة نخبگانِ تصميم‌ساز افزوده مي‌شود. در يكي از آخرين گزارشهاي توسعة انساني سازمان ملل متحد، مقاله‌اي از نظريه‌پردازي برجسته آمده كه در فرازي از آن مي‌خوانيم: «در سطوح درآمدي پايين و مراحل نخستين توسعه، رشد درآمد با ميزان بالاتر تخريب محيط‌زيست همراه است، اما از آستانه‌اي به بعد، درآمد بيشتري به بهبود محيط‌زيست اختصاص مي‌يابد (پانايوتو[7]، 2002).» اندكي پيشتر از اين سخن، دبير پيمان (كنوانسيون) مبارزه با بيابان‌زايي سازمان ملل[8]، صراحتاً پيكار با بيابان‌زايي را همان پيكار با فقر معرفي مي‌كند[9] (ديالو، 2001). از طرفي گمان نمي‌رود عامل نخست زوال زيست‌بوم فقر باشد، هر چند كه معمولاً فقير‌ترين افراد در نواحي‌اي مستقر مي‌شوند كه در شمارِ خطر‌ناك‌ترين و نامساعد‌ترين نواحي زيست‌محيطي جهان قلمداد شده و نسبت به تغييرات كمترين تحمل را دارند (پيرس و وارفورد، 1993). به سخني ديگر، مي‌توان اينگونه پنداشت كه فقر، دليل واقعي فرواُفت كارايي سرزمين نيست، بلكه مجرم اصلي، سازوكاري است كه در ساية فقر عمل كرده و تخريب محيط‌زيست را به دنبال مي‌آورد.
چنين است كه به نظر مي‌رسد، چاره‌اي نباشد جز آنكه به جاي سوق‌دادنِ امكانات مادي و سرمايه‌هاي فكري خويش در مسير ريشه‌يابي علل طبيعي بيابان‌زايي، درپي فراكافتِ عميق و همه‌جانبة ريشه‌هاي انساني آن در حوزه‌هاي اخلاق، اقتصاد، سياست، حقوق و مذهب برآييم. چه، به موازات ارتقاءِ شاخصهاي توسعة انساني در هر جامعه، شناسه‌هاي بيابان‌زايي رو به زوال خواهد گذاشت.
[1] با سپاس از احمد صارمی که برای نخستين بار مرا با نورث آشنا کرد.
۱ بايد اعتراف كرد، توليدات كنوني كشاورزي، در اغلب كشورهاي جنوب از جمله ايران، به بهاي مصرف اندوخته بدست مي‌آيد، نه توليد منابع! چراكه فرايند زمان‌بر و نه چندان سادة تبديل اندوخته‌هاي طبيعي( Natural reserves) به منابع طبيعي(Natural Resources) ، نياز به نرم‌افزاري پژوهشي و سازوكاري هوشمند دارد؛ در توصيف منابع طبيعي، تعاريف متعددي ارايه شده است كه شايد يكي از جديد‌ترين و كامل‌ترين تعاريف متعلق بهCamp وDaugherty (2002) باشد كه مي‌نويسند: «به هر نوع شكلي از كارمايه(انرژي) كه مي‌تواند بوسيلة انسان مورد استفاده قرار گيرد، منابع طبيعي گويند».
1 به نقل از پايگاه اينترنتي اجلاس زمين در ژوهانسبورگ آفريقاي جنوبي (سپتامبر 2002):
http://www.johannesburgsummit.org/html/sustainable_dev/sustainable_dev.html
[4] اين همان واقعيتي است كه آمارتيا سن (1999)، برندة جايزة نوبل را نيز در مشهورترين كتابش (توسعه به مثابه آزادي) به واكنش واداشت و درستي آن را با ترديدهايي جدي مواجه ساخت.
1 از سوي ديگر، برخي از متغيرهاي زيست‌محيطي، مانند آب و هواي شهري، در وضعيت درآمد سرانه بالاتر، بهبود مي‌يابد.
1 به نقل از : http://www.iranagrin.com/SabaNews/bottomfram/news81.07.21/news08-81.07.21.htm
1 Theodore Panayotou
2 Hama Arba Diallo
Executive Secretary United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD)

3 بیدليل نيست که اجماع نخبگان جهانی، بر اين باورند که «چالش بيابانزايی، فقر و کشاورزی»، در شمارِ سه چالش نخست بشر در قرن بيست و يکم جای دارد.

نوروز 1384 را چگونه ديديد؟

2005-03-29T16:06:00.000+04:30

راستی ايا شما هم در شمار آن گروه از ايرانيانی قرار داشتيد که حس و حال و رنگ و بوی نوروز 84 را بسيار کمتر و کم رنگ تر از سالهای ماضی درک کرده ايد؟
اگر جواب مثبت است، چرا؟

به جای مقدمه

2005-03-29T15:21:00.000+04:30

تلاش من در اين تارنمای بی روح، جان دادن به دغدغه های مشترکی است، که محيط زيستمان را میسازد.

به نام خدا

پروانه را به خاطر بسپار

!

در نخستين سالهاي آخرين دهة سدة بيستمِ ميلادی، لستر تارو، يك اقتصاد‌دانِ مشهور آمريكايي كه سمت مشاور اقتصادي بيل كلينتون، رئيس‌جمهور وقت ايالات متحده را نيز بر عهده داشت، به صراحت اعلام كرد: «در قرن بيست و يكم فقدان منابع طبيعي (در يك كشور) ممكن است، مزيتي باشد(تارو، 1992).» در آن زمان، آرژانتين هنوز چون امروز، يك كشور ورشكسته محسوب نمي‌شد و شايد حتّي در شمارِ يكي از سفيدترين ممالک آمريكاي لاتين قرار داشت؛ كشوري كه تارو در صفحة 48 از كتاب خويش، منابع‌طبيعي انبوهش را با ژاپن مقايسه مي‌كند كه از منابع طبيعي اندكي به نسبت آرژانتين برخوردار است و مي‌گويد: به رغمِ برخورداري از چنين منابعي، آرژانتين فقير است و ژاپن ثروتمند. اينك از زمان مقايسة تارو، بيش از 11 سال مي‌گذرد، در اين مدّت، قدرتمندترين كشور آمريكاي لاتين، تلاش كرد تا با اجراي مقلدانة سياستهاي اقتصادي نهادهايي نظير بانك جهاني، صندوق بين‌المللي پول و سازمان تجارت جهاني و توجه افراطي و يك‌سويه به كارايي اقتصادي، بدون تطابق آن با ويژگيهاي بومي سرزمين خويش، جهت‌گيري سرمايه‌گذاري و پژوهشي خود را ظاهراً به سمت توليد ابزارهاي انسان‌ساخته[2]، تغيير داده و سطح رفاه شهروندان خود را به ضربِ دلارهاي مؤسسات اعتباري جهاني هم كه شده، همچنان بالا نگه دارد. در اين راه نيز، از حراج اندوخته‌هاي طبيعي خود هراسي به دل راه نداده و سرماية مادي و معنوي چنداني نيز براي حراست از اين منابع در نظر نگرفت. چرا كه آنها سخنان تارو و امثال او را چنين دريافته بودند كه «راه ثروتمند‌شدن از طبيعت نمي‌گذرد!» نتيجه آنكه كشوري كه در آغاز دهة نود ميلادي، مي‌شد آن را دست‌كم با ژاپن قياس كرد، حتّي پس از تزريقِ متجاوز از يكصد و سي ميليارد دلار وام به پيكرِ بيمارش[3]، حالا بايد با جمهوريهاي آسياي ميانه مقايسه شود؛ كشوري كه تا مدتها كسي قادر به ادارة آن نبود، در كمتر از يكماه 5 رئيس جمهور عوض ‌كرد و بي‌ساماني را بدانجا رسانده كه هم‌اينك، هر كودك آرژانتيني در بدو تولّد، ناگزير است سنگيني چهار هزار دلار بدهي خارجي را بر دوش خويش تحمل كند[4]، آنهم سرزميني كه تا چندي پيش، درآمد سرانة ساكنانش به حدود هشت هزار دلار در سال بالغ مي‌شد (دهشيار، 1380)!

2 Man Made

جالب است كه درست اندكي پيش از فروپاشي كامل اقتصاد آرژانتين و اعلام ورشكستگي رسمي دولت، يوهانس رائو، رئيس‌جمهور آلمان، در نشست سالانة اعضاي پيمان (كنوانسيون) مبارزه با بيابان‌زايي سازمان ملل متحد(COP4)، اعلام كرد: « تنها در چهار سال مياني دهة 90 (97-1994)، جهانيان شاهد بروز 30 جنگ و مناقشه بين كشورها، ناشي از تخريب محيط‌زيست بودند (Rau، 2000).» جنگهايي كه شناسة ناديده‌گرفتن هنجارهاي بوم‌شناختي در آموزه‌هاي راهبردي كشورهاي درگير به شمار مي‌آيند.
و يكي از بنياني‌ترين و در عين‌حال مشهورترين اصول در حوزة محيط‌زيست، قانوني است كه از آن با عنوان: «تأثير پروانه[1]»، ياد مي‌كنند؛[2] اصلي كه مضمونش چنين است: «جهاني كه در آن زيست مي‌كنيم، چنان كوچك و به هم وابسته است كه اگر يك پروانه، بالهاي خود را در جنگلهاي آمازون به هم زند، ممكن است طوفان مهيبي در آن سوي كرة زمين رخ دهد.[3]»
چه كسي فكر مي‌كرد، عاقبت روشنايي شهرها و چراغاني اماكن بلندمرتبه در شب، ممكن است نسل پرنده‌ها، خفاشها و قورباغه‌ها را در معرض نيستي كامل قرار دهد![4] چرا كه اين نورافشاني‌ها مانند جاروبرقي حشرات گوناگون نظير پشه‌ها را به خود جذب كرده و با از بين رفتنِ آنها، پرندگان و قورباغه‌ها نيز ديگر چيزي براي خوردن نخواهند داشت و كيست كه امروز نداند، تصورِ جهانِ بي‌پرنده، چقدر مي‌تواند دهشتناك و دلهره‌آور باشد؟! چگونه است كه هنوز پس از گذشت حدود30 سال از تولّد اين قانون، كماكان در اولويت‌سنجي‌هاي خويش و در ساز و كارِ تخصيص اعتباراتِ ملي، بي‌مهاباي فرداها، آن را ناديده مي‌گيريم؟ آنچه که امروز در دريای خزر و خليج فارس روی میدهد و اين دو بومسازگانِ ناهمتای آبی را بدل به نخستين و دوّمين محيطهای آبی آلودة جهان کرده است (فاطمی، 1382)؛ پسابهای آلودهای که هر روز با شتابی بيشتر، آبخوانهای کشور را به نابودی میکشانند، سدهاي پهنپيکری که شورابها را میافزايند و تالابهای ناهمتای ايرانزمين را به خشکی تهديد میکنند و صنايع آلودهکنندهای که اصول ارزيابی زيستمحيطی را به سخره گرفتهاند ... همه و همه نشان میدهند که ما تا چه اندازه پروانه را از خاطر بردهايم.
سرودة هشيارانة والت ويتمن (1819-1892)، كه در سال 1855 ميلادي آفريده شده است، نشان مي‌دهد: دانايي فردي براي مهار بحرانهاي اجتماعي و ممانعت از ارتكاب خطاهاي فاحش كافي نيست، هر چند كه لازم است!

باور دارم كه يك برگِ علف كمتر از سيرِ ستارگان نيست،
و مور نيز به همان اندازه كامل است،
و يك دانة ماسه و تخم سوسك و داروگ،
شاهكاري است براي والاترينها،
و توت سياه، شايستة زينت‌بخشيدن به رواقهاي آسمان است،
و باريكترين مفصل دست من، همة ابزارهاي ماشيني را
مسخره مي‌كند،
و گاوي كه با سري غمزده نشخوار مي‌كند،
از هر پيكره‌اي فراتر است
و موش، معجزه‌اي است كافي براي در ترديدافكندنِ
ميلياردها ميليارد بي‌ايمان. [5]

شايد بي‌دليل نباشد كه برندة نوبلِ اقتصاد سال 1998، خود يكي از منتقدان جدي بانك جهاني در طول سالهاي ماضي بوده است. آمارتيا سن (1999)، كه سالها در بالاترين سطوح تصميم‌گيري اين بانك نيز مشاركت داشته است، در كتاب بحث‌برانگيزش (توسعه به مثابه آزادي)، اعتراف مي‌كند: « بانك جهاني مي‌توانست بسيار بهتر از آني عمل كند كه كرد.» وي به وضوح، ملاكِ ‌قرارگرفتن صرفِ كارايي اقتصادي را (كه سالها از سوي بانك‌جهاني ترويج شده بود)، براي ارزش‌گذاري پايداري جوامع، نفي مي‌كند و ارزشهاي ديگري همچون رويكردهاي اخلاقي و زيست‌محيطي را مطرح مي‌سازد.فرازنای سخن آنکه پندارِ توسعهای متکی به جلوههای سازهای مديريت و مبتنی بر قدرت فناوريهای فراپيشرفته، پنداری است که شناسههای باطل بودنِ آن سالهاست که آشکار شده است. فاجعة آرال يکی از آن شناسههاست که نشان داد هنوز هم برای حکومت بر طبيعت راهی جز پيروی از قوانينِ آن وجود ندارد؛ راهی که عقوبتِ کژروی از آن، به صدا درآمدنِ بالهای پروانه است.
1 Butterfly Effect
[2] اين قانون، نخستين بار در دسامبر 1972 توسط يك هواشناس آمريكايي به نام پروفسور ادوارد لورنز (Edward Lorenz)، استاد مؤسسة فناوري ماساچوست(MIT) ايالات متحده مطرح شده استCross)، 2001).
[3] عين عبارت پروفسور لورنز، چنين است:
"Predictability: Does the Flap of a Butterfly's Wings in Brazil set off a Tornado in Texas?"
[4] به نقل از مجلة صلح سبز، شمارة نوامبر- دسامبر 2001، به نشانی:
http://www.greenpeace-magazin.de/start.html
[5] شاعرِ انديشمند آمريكايي (به نقل از: آنتر‌ماير، 1955).

ABI

اروند در درخت!

پل ويران شده شاه عباس

اروند

An unexpected visit - Mosquito on Flickr - Photo Sharing!

ريگ بلند كاشان

Flickr

Flickr: Photos from mohammad darvish

An unexpected visit - Mosquito on Flickr - Photo Sharing!

Brazilian SandGirl (+40000 views) (Sand sculpture or real woman?) on Flickr - Photo Sharing!

اعتراض به ساخت جاده بلده نور به گرمابدر لواسان!

در ستايش گرازها

سخني با رئيس فراكسيون محيط زيست مجلس شوراي اسلامي!

سفرنامه تصويري كوير!

محكوميت سومين شبيخون شهرداري تهران به پارك لويزان از سوي محافل دانشگاهي

محكوميت سومين شبيخون شهرداري تهران به پارك لويزان از سوي محافل دانشگاهي

يك خبر خوش زيست محيطي!

چوب حراج به مهمترين پناهگاه حيات وحش ايران

يك پرسش ساده!

اروند در اداره پدر

����� �����

سفر به بيجار

noshi

Flickr

Flickr

Flickr

Flickr

shomal-84 061

گفتگویی با خدا ... با تشکر از آقا مجتبای پاکپرور

معرفی کتاب

جابجایی در مدیریت موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع

تجربیات بیابان زدایی

آنچه که تاکنون در تارنمای مهار بيابانزايي با هم مرور کرده ايم

بيابان سبز

تعریف بیابان زایی

بیابان زایی سومین چالش بزرگ پیش رو در قرن بیست و يکم تعیین شده است.

تعریف بیابان

gatt

تالیفات (3)

تالیفات (3)

پاره ای از تالیفات

cv

آبی که از دست میدهيم

abi

فقر و بيابان زايي

نوروز 1384 را چگونه ديديد؟

به جای مقدمه

��